Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening

2.2.1 Basis voor opstelling

2.2.1.1 1. Verslaggevende entiteit

ForFarmers N.V. (de Vennootschap) is een naamloze vennootschap, statutair gevestigd in Nederland. Het adres van de statutaire zetel is Kwinkweerd 12, 7241 CW Lochem. De geconsolideerde jaarrekening van de Vennootschap over 2016 omvat de Vennootschap en haar dochtermaatschappijen (tezamen te noemen de 'Groep' of 'ForFarmers') en het belang van de Groep in de joint venture.

Per 31 december 2016 is het belang in de Vennootschap als volgt verdeeld:

  31 december 2016 31 december 2015
Aandelen Coöperatie FromFarmers U.A. (Direct) 20,81% 25,43%
Participatierekening bij leden (Indirect) 32,45% 35,59%
Coöperatie FromFarmers U.A. 53,26% 61,02%
 
Certificaten bij leden 6,06% 7,18%
Certificaten in lock up 1,32% 0,89%
Overige certificaathouders* 4,68% 30,91%
Aandelen Stichting Beheer- en Administratiekantoor ForFarmers 12,06% 38,98%
 
Aandeelhouders (derden) 34,68% 0,00%
Totaal 100,00% 100,00%
 
* betreft (voormalige) medewerkers van ForFarmers van wie de certificaten niet in de lock-up zitten en derden die hun certificaten nog niet hebben omgezet naar aandelen.
ForFarmers N.V. is een internationaal opererende voeronderneming die complete voeroplossingen biedt voor de (biologische) veehouderij. ForFarmers zet zich in “For the Future of Farming”: voor de continuïteit van het boerenbedrijf en voor een financieel gezonde sector. Op 23 mei 2016, is de juridische entiteit ForFarmers B.V. omgezet naar ForFarmers N.V., om de beursnotering op Euronext Amsterdam mogelijk te maken die plaatsvond op 24 mei 2016.

2.2.1.2 2. Toegepaste standaarden

Overeenstemmingsverklaring

De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met International Financial Reporting Standards zoals aanvaard door de Europese Unie (EU-IFRS, hierna vermeld als IFRS) en artikel 2:362 lid 9 BW.

De geconsolideerde (en enkelvoudige) jaarrekening is goedgekeurd voor publicatie door de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen op 13 maart 2017. De jaarrekening van de Groep staat geagendeerd voor vaststelling op de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op 26 april 2017.

De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling.

Wijzigingen in grondslagen voor financiële verslaggeving in 2016

Naast de wijziging in de grondslag voor financiële verslaggeving betreffende de 'Saldering van financiële activa en financiële verplichtingen', zoals hieronder nader is beschreven, zijn er geen nieuwe standaarden of wijzigingen in grondslagen voor financiële verslaggeving effectief vanaf 1 januari 2016 die een materieel effect hebben op de Groep.

Saldering van financiële activa en financiële verplichtingen

IAS 32 ‘Financiële instrumenten: presentatie’ schrijft voor dat een financieel actief en een financiële verplichting worden gesaldeerd indien er een wettelijk afdwingbaar recht is om te salderen en de intentie is om af te wikkelen op een netto basis of het actief en de verplichting gelijktijdig worden afgewikkeld. De Groep heeft zowel het wettelijk afdwingbaar (contractueel) recht om bedragen te salderen die onder de notionele cashpoolovereenkomst vallen als de intentie om af te wikkelen op een netto basis. Als gevolg van het feit dat IFRS is gebaseerd op principes en niet specifiek voorschrijft hoe de intentie om af te wikkelen op een netto basis moet worden onderbouwd, past de Groep bepaalde handelingen toe om aan te tonen dat is voldaan aan de "intentie om af te wikkelen op een netto basis".

In april 2016, is een 'Agenda Rejection Notice' ('ARN') gepubliceerd door de 'IFRS Interpretations Committee' ('IFRIC') betreffende de saldering van notionele cashpoolproducten. De kwestie in de ARN heeft te maken met de vraag of bepaalde cashpoolovereenkomsten voldoen aan de voorwaarden voor saldering van IAS 32. De IFRIC heeft nadere verduidelijking gegeven dat de overdracht van saldi naar een salderingsrekening moet plaatsvinden op het einde van de periode om daarmee de intentie aan te tonen dat op een netto basis wordt afgewikkeld.

Als gevolg van de ARN heeft de Groep de grondslag voor financiële verslaggeving aangepast. Deze wijziging in grondslag voor financiële verslaggeving wordt retrospectief toegepast. De vergelijkende cijfers per 31 december 2015 worden overeenkomstig aangepast conform de informatie die hieronder is beschreven.

Samenvatting van het effect van wijzigingen in grondslagen voor financiële verslaggeving

De wijziging in de grondslag voor financiële verslaggeving, zoals hierboven is beschreven, heeft geen effect op de Geconsolideerde winst-en-verliesrekening (inclusief de gewone winst per aandeel en de verwaterde winst per aandeel), Geconsolideerd overzicht van het totaalresultaat, Geconsolideerd kasstroomoverzicht en het Geconsolideerd mutatieoverzicht van het eigen vermogen.

In de Geconsolideerde balans zijn bedragen aangepast op de regels ‘Geldmiddelen en kasequivalenten, Vlottende activa, Totaal activa, Bankschulden, Kortlopende verplichtingen en Totaal verplichtingen. Deze regels nemen toe met €44,8 miljoen naar de stand van 31 december 2015.

Grondslagen voor financiële verslaggeving

Informatie over de door de Groep gehanteerde grondslagen die het meeste van invloed zijn op de jaarrekening is opgenomen in noot 39 en 40.

2.2.1.3 3. Functionele valuta en presentatie valuta

De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in euro’s. Dit is tevens de functionele valuta van de Vennootschap. Alle financiële informatie die in euro’s wordt gepresenteerd is afgerond op het naastliggende duizendtal, tenzij anders is aangegeven. De functionele valuta van de entiteiten van de Groep zijn voornamelijk de euro en het Britse pond. Het merendeel van hun transacties en resulterende saldi vinden plaats in hun lokale en functionele valuta. De volgende wisselkoersen zijn toegepast gedurende het boekjaar:

Koers op 31 december

2014: €1,00 = £0,7789
2015: €1,00 = £0,7340
2016: €1,00 = £0,8562


Gemiddelde koers

2015: €1,00 = £0,7258
2016: €1,00 = £0,8195
 

2.2.1.4 4. Gebruik van schattingen en oordelen

Bij het opstellen van deze geconsolideerde jaarrekening heeft het management oordelen gevormd en schattingen en veronderstellingen gemaakt die van invloed zijn op de toepassing van grondslagen en de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van baten en lasten. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen.

De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Deze oordelen, veronderstellingen en schattingen zijn gemaakt, rekening houdend met de meningen en de adviezen van (externe) deskundigen. Herziening van schattingen worden verwerkt in de periode waarin de schattingen worden herzien en in de toekomstige perioden waarin deze wijzigingen invloed hebben.

A. Oordelen

Informatie over de gevormde oordelen bij de toepassing van de grondslagen die het meest van invloed zijn op de in de jaarrekening opgenomen bedragen, is opgenomen in de volgende onderdelen van de toelichting:

  • omzet: bepaling of de Groep bij de transactie in plaats van als hoofdpartij als tussenpersoon optreedt (noot 8);
  • consolidatie: bepaling of de Groep de facto zeggenschap heeft over een deelneming (noot 32);
  • leaseovereenkomsten: bepaling of een regeling een lease-element bevat (noot 35); en
  • classificatie van leaseovereenkomsten (noot 35).

B. Schattingen en veronderstellingen

De schattingen en veronderstellingen die het meest relevant worden beschouwd zijn:

  • waardering van verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen: belangrijke actuariële veronderstellingen (noot 15);
  • verwerking van latente belastingvoordelen: beschikbaarheid van toekomstige fiscale winsten die kunnen worden gebruikt ter voorwaartse compensatie van fiscale verliezen (noot 16);
  • gebruiksduur van materiële vaste activa en immateriële activa (noot 17 en 18);
  • test op bijzondere waardeverminderingen (‘impairment test’): belangrijkste veronderstellingen met betrekking tot de realiseerbare waarden (noot 18);
  • waardering van handels- en overige vorderingen (noot 21); en
  • verwerking en waardering van voorzieningen en voorwaardelijke verplichtingen: belangrijke veronderstellingen over de waarschijnlijkheid en omvang van een uitstroom van middelen (noot 29).

C. Bepaling van de reële waarde

Een aantal grondslagen en toelichtingen van de Groep vereisen de bepaling van reële waarden, voor zowel financiële als niet-financiële activa en verplichtingen.

De reële waarde is het bedrag waarvoor een actief kan worden verhandeld of een passief kan worden afgewikkeld op de waarderingsdatum in een ordelijke transactie tussen ter zake goed geïnformeerde partijen op de primaire of, indien deze niet aanwezig is, de meest voordelige markt die voor de Groep toegankelijk is op die datum. De reële waarde van een verplichting weerspiegelt het risico op niet-nakoming.

Wanneer deze beschikbaar is, bepaalt de Groep de reële waarde van een financieel instrument met behulp van de genoteerde prijs op een actieve markt voor dat instrument. Een markt wordt beschouwd als actief als transacties voor het actief of passief plaatsvinden met voldoende frequentie en volume om prijsstellingsinformatie te verstrekken op een continue basis.

Als er geen prijsnotering is op een actieve markt, bepaalt de Groep de reële waarde door gebruik te maken van waarderingstechnieken die maximaal gebruik maken van relevante waarneembare inputs en zo weinig mogelijk van niet-waarneembare inputs. De gekozen waarderingstechniek omvat alle factoren waarmee marktpartijen rekening zouden houden bij het bepalen van de prijs van de transactie.

Als een actief dat of een verplichting die is gewaardeerd tegen reële waarde een bied- en een laatprijs heeft, waardeert de Groep haar activa en long posities tegen de biedprijs en haar passiva en short posities tegen laatprijs.

De beste onderbouwing van de reële waarde van een financieel instrument bij eerste waardering is normaliter de transactieprijs - dat wil zeggen de reële waarde van de verstrekte of ontvangen vergoeding. Indien de Groep vaststelt dat de reële waarde bij eerste waardering verschilt van de transactieprijs en de reële waarde niet wordt onderbouwd door een genoteerde marktprijs op een actieve markt voor een identiek actief of verplichting, noch is gebaseerd op een waarderingstechniek waarbij alle niet-waarneembare inputs worden beoordeeld als insignificant in relatie tot de waardering, wordt het financieel instrument bij eerste waardering gewaardeerd tegen reële waarde, aangepast om het verschil tussen de reële waarde bij eerste waardering en de transactieprijs uit te stellen. Vervolgens wordt dat verschil gedurende de looptijd van het instrument in de winst-en-verliesrekening verwerkt, maar niet later dan wanneer de waardering geheel wordt ondersteund door waarneembare marktgegevens of de transactie beëindigd is.

De Groep heeft een vast raamwerk van beheersmaatregelen ten aanzien van de bepaling van de reële waarden. Dit omvat onder meer een waarderingsteam met algehele verantwoordelijkheid voor het toezicht op alle belangrijke bepalingen van reële waarden, inclusief reële waarden van niveau 3. Het waarderingsteam rapporteert direct aan de CFO.

Het waarderingsteam beoordeelt periodiek belangrijke niet-waarneembare inputs en waardecorrecties. Als voor de waardering tegen reële waarde gebruik wordt gemaakt van informatie van derden, zoals broker quotes en prijsbepalingsdiensten, beoordeelt en documenteert het team het van derden verkregen bewijs om te verifiëren of deze waarderingen en de rubricering ervan in de niveaus van de reële-waardehiërarchie voldoen aan de vereisten van de IFRS.

Belangrijke waarderingsaangelegenheden worden gerapporteerd aan de auditcommissie van de Groep.

Bij het bepalen van de reële waarde van een actief of een verplichting maakt de Groep zoveel mogelijk gebruik van op de markt waarneembare gegevens. De reële waarden worden ingedeeld naar verschillende niveaus op basis van de reële-waardehiërarchie, afhankelijk van de inputs op basis waarvan de waarderingstechnieken zijn toegepast. De verschillende niveaus zijn als volgt gedefinieerd.

  • Niveau 1: genoteerde marktprijzen (niet gecorrigeerd) in actieve markten voor identieke activa of verplichtingen.
  • Niveau 2: input die geen onder niveau 1 vallende genoteerde marktprijzen betreft en die waarneembaar is voor het actief of de verplichting, hetzij rechtstreeks (i.c. in de vorm van prijzen) hetzij indirect (i.c. afgeleid van prijzen).
  • Niveau 3: input voor het actief of de verplichting die niet is gebaseerd op waarneembare marktgegevens (niet-waarneembare input).

De Groep verwerkt eventuele herrubriceringen tussen de niveaus van reële-waardehiërarchie aan het einde van de verslagperiode waarin de wijziging zich heeft voorgedaan. Indien de inputs die worden gebruikt voor het bepalen van de reële waarde van een actief of verplichting binnen verschillende niveaus van de reële-waardehiërarchie vallen, dan wordt de bepaalde reële waarde in zijn geheel ingedeeld in hetzelfde niveau van de reële-waardehiërarchie als de input van het laagste niveau die van belang is voor de gehele meting.

Meer informatie over de veronderstellingen van de bepaling van reële waarden is opgenomen in de volgende noten.

Op aandelen gebaseerde beloningsplannen (noot 14)

Voor wat betreft de aan medewerkers toegekende certificaten van aandelen is de reële waarde gebaseerd op de marktprijs zoals van toepassing op de openbare beurs (tot 24 mei 2016: het multilaterale handelsplatform dat wordt geëxploiteerd door Van Lanschot) en indien noodzakelijk gecorrigeerd voor de voorwaarden waaronder de certificaten zijn toegekend.

Materiële vaste activa en vastgoedbeleggingen (noot 17 en 19)

De reële waarde van materiële vaste activa en vastgoedbeleggingen verkregen in het kader van bedrijfscombinaties is de geschatte waarde waartegen het actief zou kunnen worden verhandeld tussen een goed geïnformeerde koper en verkoper in een zakelijke transactie tussen derde partijen. De reële waarde van materiële vaste activa en vastgoedbeleggingen is gebaseerd op de marktbenadering en kostprijs benadering, waarbij gebruik wordt gemaakt van bekende marktprijzen voor vergelijkbare activa indien beschikbaar en vervangingskosten wanneer van toepassing. De vervangingswaarde houdt rekening met aanpassingen voor slijtage en functionele en economische veroudering.

Immateriële activa, exclusief goodwill (noot 18)

De reële waarde van patenten en merknamen verkregen in een bedrijfscombinatie is gebaseerd op de contante waarde van de geschatte royalty betalingen die naar verwachting kunnen worden vermeden als gevolg van het verkrijgen van deze patenten en merknamen. De reële waarde van de cliëntenportefeuille verkregen in een bedrijfscombinatie wordt vastgesteld gebruik makend van de 'multi-period excess earnings'-methode. De reële waarde van overige immateriële activa is gebaseerd op de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen die met het gebruik en uiteindelijke verkoop van de desbetreffende activa zullen worden gerealiseerd.

Voorraden (noot 22)

De reële waarde van de voorraden verkregen in een bedrijfscombinatie wordt vastgesteld op basis van de geschatte verkoopprijs bij normale bedrijfsuitoefening minus de geschatte kosten voor verkoop en verkoopgereed maken en minus een redelijke winstmarge gebaseerd op de inspanningen die nodig zijn voor het verkoopgereed maken en verkopen van de voorraden.

Biologische activa (noot 23)

Indien er een markt is voor de desbetreffende biologische activa, wordt de marktprijs gezien als de juiste grondslag voor vaststelling van de waarde van deze activa. Indien er geen sprake is van een actieve markt, worden een of meer van de volgende methoden gebruikt om de reële waarde te schatten:

  • de prijs gehanteerd bij de meest recente transactie (er van uitgaande dat er geen significante wijziging heeft plaatsgevonden in economische omstandigheden tussen de datum van de transactie en de balansdatum);
  • marktprijzen voor vergelijkbare activa waarbij wordt gecorrigeerd voor aanwezige verschillen tussen de desbetreffende activa.

Bij het vaststellen van de reële waarde van vee zijn de inschattingen van het management nodig om de reële waarde vast te stellen. Deze schattingen en beoordelingen hebben betrekking op het gemiddelde gewicht van een dier, sterftecijfers en de actuele levensfase van het dier.

 
Derivaten (noot 31)

De reële waarde van derivaten wordt bepaald op basis van beschikbare marktinformatie of schattingsmethoden. In het geval van schattingsmethoden, wordt de reële waarde geschat:

  • door af te leiden van de reële waarde van de componenten of van een vergelijkbaar financieel instrument, indien een betrouwbare reële waarde kan worden aangetoond voor de componenten of een vergelijkbaar financieel instrument; of
  • gebruik makend van algemeen aanvaarde waarderingsmodellen en waarderingstechnieken.
Financiële instrumenten, anders dan derivaten (noot 31)

De reële waarde bij de eerste opname van handels- en overige vorderingen, handelsschulden en overige te betalen posten met een looptijd langer dan een jaar wordt bepaald op basis van de contante waarde van de toekomstige kasstromen, contant gemaakt tegen de marktrente op balansdatum, rekening houdende met eventuele bijzondere waardeverminderingen en het risico van oninbaarheid (van toepassing indien het een actief betreft). Bij het bepalen van het effectieve rentepercentage wordt rekening gehouden met opslagen of kortingen, en transactiekosten op het moment van de acquisitie.

2.2.2 Resultaten voor het jaar

2.2.2.1 5. Operationele segmenten

A. Basis voor segmentatie

De Groep onderscheidt de volgende drie strategische clusters, welke haar operationele en te rapporteren segmenten vormen:

  • Nederland
  • Duitsland / België
  • Verenigd Koninkrijk

Het assortiment dat de Groep verkoopt bestaat onder andere uit mengvoer, voer voor jonge dieren, speciaalvoer, ruwvoer en bijproducten alsmede zaden en meststoffen. Kernactiviteiten zijn de productie van voer, logistieke diensten en het aanbieden van Total Feed oplossingen gebaseerd op nutritionele know how.

De clusters bieden soortgelijke producten en diensten aan en kennen vergelijkbare productieprocessen en distributiemethoden. Omdat echter de operationele segmenten afzonderlijk worden bestuurd en sprake is van verschillende valuta (Verenigd Koninkrijk cluster versus de overige clusters) worden operationele segmenten niet geïntegreerd.

Deze opdeling in segmenten is consistent met de organisatiestructuur en de interne management rapportage en representeert tevens de geografische regio’s waarin de Groep actief is. Het hoofdkantoor van de Groep is gevestigd in Lochem, Nederland.

De Directie van de Groep beoordeelt de interne managementrapportages van elk cluster op maandelijkse basis en opereert gezamenlijk als belangrijkste operationeel besluitvormend orgaan.

Er bestaan verschillende niveaus van integratie tussen de segmenten. Deze integratie betreft ook onderlinge leveringen van voorraden en gezamenlijke logistieke dienstverlening. De vaststelling van de prijzen van deze leveranties tussen segmenten vindt plaats op basis van zakelijke afspraken zoals die tussen onafhankelijke partijen zouden zijn gemaakt.

B. Informatie over te rapporteren segmenten

Informatie over de te rapporteren segmenten is hierna gepresenteerd. Het resultaat uit bedrijfsactiviteiten per segment betreft het resultaat voor rente en belastingen en wordt gebruikt voor het beoordelen en meten van de prestaties omdat dit volgens de Directie de belangrijkste maatstaf is bij evaluatie van de resultaten van de segmenten in vergelijking met andere ondernemingen actief in dezelfde bedrijfstak.

 

2.2.2.1.1

Te rapporteren segmenten
 
2016
In duizenden euro Nederland Duitsland/België Verenigd Koninkrijk Groep / eliminaties Geconsolideerd
Externe omzet 958.523 519.543 630.704 192 2.108.962
Omzet uit transacties tussen segmenten 60.549 2.742 - -63.291 -
Omzet 1.019.072 522.285 630.704 -63.099 2.108.962
 
Brutowinst 201.555 69.901 134.654 1.262 407.372
Overige bedrijfsopbrengsten 1.557 1.017 1.271 104 3.949
Bedrijfslasten -144.762 -60.471 -121.165 -17.090 -343.488
Bedrijfsresultaat 58.350 10.447 14.760 -15.724 67.833
Afschrijving en amortisatie 8.550 4.035 10.712 2.747 26.044
EBITDA 66.900 14.482 25.472 -12.977 93.877
 
Materiële vaste activa 77.330 35.691 78.551 3.177 194.749
Immateriële activa en goodwill 44.780 4.817 46.615 5.969 102.181
Deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'-methode - 21.653 - - 21.653
Overige vaste activa 2.908 10.056 7.361 -5.313 15.012
Vaste activa 125.018 72.217 132.527 3.833 333.595
Vlottende activa 187.634 144.571 105.818 4.651 442.674
Totaal activa 312.652 216.788 238.345 8.484 776.269
 
Eigen vermogen -147.448 -70.351 -33.373 -177.818 -428.990
Verplichtingen -165.204 -146.437 -204.972 169.334 -347.279
Totaal eigen vermogen en verplichtingen -312.652 -216.788 -238.345 -8.484 -776.269
 
Investeringen* 7.956 5.524 17.339 2.848 33.667
Werkkapitaal 35.730 41.822 50.295 - 7.961 119.886
Onderliggende EBITDA 65.897 14.482 26.207 -12.977 93.609
 
 
2015
In duizenden euro Nederland Duitsland/België Verenigd Koninkrijk Groep / eliminaties Geconsolideerd
Externe omzet 943.202 529.585 771.508 175 2.244.470
Omzet uit transacties tussen segmenten 58.664 - - -58.664 -
Omzet 1.001.866 529.585 771.508 -58.489 2.244.470
 
Brutowinst 190.131 66.045 166.904 1.124 424.204
Overige bedrijfsopbrengsten 1.866 563 943 8 3.380
Bedrijfslasten** -141.109 -58.627 -150.455 -13.343 -363.534
Bedrijfsresultaat 50.888 7.981 17.392 -12.211 64.050
Afschrijving en amortisatie 8.167 3.609 11.754 2.508 26.038
EBITDA 59.055 11.590 29.146 -9.703 90.088
 
Materiële vaste activa 77.923 34.263 82.920 2.625 197.731
Immateriële activa en goodwill 20.580 4.861 57.286 6.475 89.202
Deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'-methode - 19.714 - - 19.714
Overige vaste activa 2.800 11.842 10.472 -8.625 16.489
Vaste activa 101.303 70.680 150.678 475 323.136
Vlottende activa 193.135 132.245 124.644 8.853 458.877
Totaal activa 294.438 202.925 275.322 9.328 782.013
 
Eigen vermogen -138.524 -58.854 -25.719 -184.057 -407.154
Verplichtingen -155.914 -144.071 -249.603 174.729 -374.859
Totaal eigen vermogen en verplichtingen -294.438 -202.925 -275.322 -9.328 -782.013
 
Investeringen* 7.143 3.796 12.546 1.781 25.266
Werkkapitaal 38.288 49.905 51.716 - 11.064 128.845
Onderliggende EBITDA 59.455 11.590 29.049 -9.703 90.391
 
* Heeft betrekking op immateriële activa en materiële vaste activa
** Bedrijfslasten in 2015 zijn aangepast voor vergelijkingsdoeleinden door verfijning van de overheadallocatie

2.2.2.1.2

De kolom groep / eliminaties bevat zowel bedragen als gevolg van activiteiten voor de Groep als eliminaties in het kader van de consolidatie.

Onder overige vaste activa wordt in dit verband verstaan materiële vaste activa, immateriële activa en goodwill en vastgoedbeleggingen.

Het werkkapitaal bestaat uit de voorraden, biologische activa, handels- en overige vorderingen minus de kortlopende verplichtingen.

De Groep is niet afhankelijk van individuele grote afnemers.

C. Aansluiting van het resultaat

De aansluiting tussen het bedrijfsresultaat van de te rapporteren segmenten en het winst voor belastingen van de Groep is hierna weergegeven:

 
 
In duizenden euro noot 2016 2015
Bedrijfsresultaat segmenten   67.833 64.050
Financieringsbaten 12 1.664 2.864
Financieringskosten 12 -5.192 -5.426
Aandeel resultaat deelnemingen verwerkt volgens 'equity'-methode, na belastingen 20 3.816 4.681
 
Winst voor belastingen   68.121 66.169

2.2.2.2 6. Bedrijfscombinaties

Acquisitie VleutenSteijnVoeders B.V. (Nederland)

Op 22 juli 2016 heeft ForFarmers de overname van VleutenSteijnVoeders B.V. ('Vleuten-Steijn) aangekondigd. Goedkeuring voor deze transactie werd eind september 2016 verkregen, waarna ForFarmers alle aandelen van Vleuten-Steijn heeft overgenomen. Vleuten-Steijn is een veevoederonderneming gericht op de varkenssector in voornamelijk Zuidoost-Nederland en Duitsland. De onderneming genereerde in 2015 een omzet van circa €91 miljoen door de verkoop van circa 295.000 ton voeders aan veelal grotere bedrijven in met name het zeugen- en biggensegment. Vleuten-Steijn heeft de productie van diervoeders aan derden uitbesteed. De bedrijfsactiviteiten van Vleuten-Steijn worden geïntegreerd in ForFarmers Nederland.

Vleuten-Steijn wordt vanaf 1 oktober 2016 geconsolideerd in de resultaten van ForFarmers. Vanaf de datum van acquisitie droeg Vleuten-Steijn €21,9 miljoen bij aan de omzet en €0,9 miljoen aan het resultaat voor belastingen. Indien de acquisitie van Vleuten-Steijn had plaatsgevonden per begin boekjaar zou de bijdrage aan de omzet €85,1 miljoen en de bijdrage aan het resultaat voor belastingen €3,1 miljoen hebben bedragen. Hiermee zou per begin boekjaar de omzet van de Groep €2.172 miljoen hebben bedragen en het resultaat voor belastingen van de Groep €70,4 miljoen.

A. Verkrijgingsprijs

In duizenden euro Vleuten Steijn
 
Overgedragen vergoeding 20.481
Afwikkeling vordering op voormalige aandeelhouder 2.406
Voorwaardelijke vergoeding 7.638
 
Verkrijgingsprijs 30.525

Zoals overeengekomen in de koopovereenkomst is 70% van de transactiesom in 2016 betaald (€20.481 duizend). Het restant wordt betaald na 3 jaar, afhankelijk van het behalen van een aantal reeds bepaalde criteria. De Groep heeft hiervoor €7.638 duizend als voorwaardelijke vergoeding opgenomen, zijnde de reële waarde op de overnamedatum (1 oktober 2016). Op 31 december 2016 was de waarde van de voorwaardelijke vergoeding gestegen tot €7.660 duizend (zie noot 30).

B. Acquisitie gerelateerde kosten

De kosten samenhangend met de acquisitie bedroegen €0,5 miljoen.  Deze kosten hebben betrekking op due diligence-kosten en juridische advieskosten welke zijn verantwoord in de overige bedrijfskosten.

C. Aangekochte activa en verplichtingen

De voorlopige reële waarden van de identificeerbare activa en verplichtingen van Vleuten-Steijn aangekocht per de datum van acquisitie waren:

In duizenden euro Vleuten Steijn
 
Materiële vaste activa 39
Immateriële activa (klantenportefeuille) 9.039
Voorraden 57
Handels- en overige vorderingen 10.665
Actuele belastingvorderingen 122
Geldmiddelen en kasequivalenten 1.348
Activa 21.270
 
Uitgestelde belastingverplichtingen 2.260
Handelsschulden en overige te betalen posten 3.891
Actuele belastingverplichtingen 163
Verplichtingen 6.314
 
Totaal identificeerbare netto activa tegen reële waarde 14.956
Goodwill gerelateerd aan de overname 15.569
 
Verkrijgingsprijs 30.525

Vaststelling reële waarden

Verworven activa Waarderingstechniek
Materiële vaste activa Marktvergelijkingstechniek en kostentechniek: Het waarderingsmodel gaat uit van genoteerde marktprijzen voor vergelijkbare posten, indien beschikbaar, en afgeschreven vervangingskosten, waar van toepassing. Afgeschreven vervangingskosten omvatten aanpassingen voor fysieke slijtage en functionele en financiële veroudering.
Immateriële activa Multi-period excess earnings'-methode: de ‘multi-period excess earnings’-methode gaat uit van de contante waarde van de nettokassstromen die naar verwachting worden gegenereerd door de klantenrelaties.
Voorraden Marktvergelijkingstechniek: De reële waarde wordt bepaald op basis van de geschatte verkoopprijs onder normale zakelijke omstandigheden, minus de geschatte kosten van sluiting en verkoop, en een redelijke winstmarge op basis van de inspanningen die vereist zijn om de voorraden gereed te maken en te verkopen.

De handels- en overige vorderingen bestaan uit bruto contractuele vorderingen van €13.121 duizend, waarvan €2.456 duizend naar verwachting oninbaar was op datum van acquisitie.

D. Goodwill

De overname van Vleuten-Steijn is verantwoord volgens de acquisitiemethode waarbij de betaalde prijs is gebaseerd op een ondernemingswaarde van €30,5 miljoen. Het positieve verschil tussen de verkrijgingsprijs en de voorlopige reële waarde van de identificeerbare activa en verplichtingen is geactiveerd als goodwill. De goodwill is bepaald op €15,6 miljoen. De goodwill is de waarde van de verwachte synergie-voordelen van de acquisitie. De goodwill is volledig toegerekend aan het cluster Nederland. De eventuele waardeverminderingen en afschrijvingen op goodwill en de klantenportefeuille zijn niet fiscaal aftrekbaar bij de berekening van de winstbelastingen.

E. Acquisities 2015

Countrywide Farmers (Verenigd Koninkrijk)

In december 2014 heeft de Groep de acquisitie van de voeractiviteiten van Countrywide Farmers aangekondigd, onder voorbehoud van goedkeuring door de mededingingsautoriteiten. Goedkeuring voor deze transactie werd verkregen op 1 mei 2015. Deze bedrijfsactiviteiten zijn geïntegreerd in ForFarmers UK. De betaalde prijs is gebaseerd op een ondernemingswaarde van €14 miljoen. De transactie is vormgegeven als activa-passiva transactie inclusief de overname van 49 medewerkers en verantwoord volgens de acquisitiemethode. Het positieve verschil tussen de verkrijgingsprijs en de reële waarde van de identificeerbare activa is geactiveerd als goodwill. De goodwill is bepaald op €2,0 miljoen. De goodwill is de waarde van de verwachte synergie-voordelen van de acquisitie. De goodwill is volledig toegerekend aan het cluster Verenigd Koninkrijk. Deze goodwill en de klantportefeuille vormen een aftrekbare post bij de berekening van de winstbelastingen.

Vanaf de datum van acquisitie droeg Countrywide Farmers €68,0 miljoen bij aan de omzet en €2,1 miljoen aan het resultaat voor belastingen. Indien de acquisitie van Countrywide had plaatsgevonden per begin boekjaar 2015 zou de bijdrage aan de omzet €102,0 miljoen hebben bedragen en de bijdrage aan het resultaat voor belastingen €3,2 miljoen. Hiermee zou per begin boekjaar 2015 de omzet van de Groep €2.278 miljoen hebben bedragen en het resultaat voor belastingen van de Groep €67,3 miljoen.

De kosten samenhangend met de acquisitie bedroegen €1,1 miljoen. Er is met de vorige eigenaar van Countrywide Farmers geen voorwaardelijke betaling overeengekomen.

De voorlopige reële waarden van de identificeerbare activa en verplichtingen van Countrywide Farmers aangekocht in 2015 per de datum van acquisitie zijn niet veranderd en definitief geworden in 2016:

In duizenden euro Countrywide Farmers
 
Activa 12.072
Immateriële activa (klantenportefeuille) 12.072
 
Verplichtingen -
 
Totaal identificeerbare netto activa tegen reële waarde 12.072
Goodwill gerelateerd aan de overname 1.976
 
Verkrijgingsprijs 14.048

2.2.2.3 7. Desinvesteringen

Leafield Feeds Ltd. (Verenigd Koninkrijk)

Per 30 juni 2016 heeft de Groep zijn belang in Leafield Feeds Ltd. aan SugaRich verkocht voor €1,3 miljoen, resulterend in een winst van €0,8 miljoen welke geclassificeerd is als overige bedrijfsopbrengsten in de winst-en-verliesrekening. De Leafield brood en biscuit producten worden voornamelijk verkocht aan business-to-business klanten. Omdat ForFarmers zich richt op de verkoop van producten en diensten aan boeren en de productportfolio daarop is afgestemd, is de beslissing genomen om Leafield te verkopen. De verkoop betreft een aandelentransactie van de entiteit Leafield Feeds Ltd. en heeft betrekking op de productielocatie in Wakefield, West Yorkshire en 15 werknemers. Aangezien de transactie is afgerond per 30 juni 2016 werden de overeenkomstige activa en passiva van Leafield Feeds Ltd. gedeconsolideerd en volledig overgedragen aan SugaRich.

Indirecte transportactiviteiten Wheyfeed (Verenigd Koninkrijk)

In 2016 heeft de Groep de indirecte transportactiviteiten van Wheyfeed verkocht aan de voormalige aandeelhouder van Wheyfeed Ltd. De voederactiviteiten van Wheyfeed Ltd. alsmede de entiteit zelf blijven eigendom van de Groep. De boekwinst van €0,4 miljoen heeft betrekking op de afgestoten transportmiddelen en is verantwoord onder overige bedrijfsopbrengsten, zie noot 10.

Desinvesteringen 2015

In 2015 heeft de Groep haar 6% belang in Adaptris (Verenigd Koninkrijk) verkocht aan RBI. De aandelen zijn geleverd op 2 oktober 2015. Met de verkoop is een boekwinst van €1,1 miljoen gerealiseerd die is verantwoord als overige bedrijfsopbrengsten.

2.2.2.4 8. Omzet

 

De geografische verdeling van de omzet kan als volgt worden weergegeven:

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Nederland 856.911 855.857
Duitsland 461.478 454.348
België 136.837 146.564
Verenigd Koninkrijk 630.668 768.387
Overige landen binnen EU 22.534 18.257
Overige landen buiten EU 534 1.057
 
Totaal 2.108.962 2.244.470

De verdeling van de omzet per categorie kan als volgt worden weergegeven:

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Mengvoer 1.712.056 1.842.912
Overige omzet 396.906 401.558
 
Totaal 2.108.962 2.244.470
De afname van de omzet van €135,5 miljoen wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door valuta-omrekeningsverschillen van €88,2 miljoen), waarbij het effect van acquisities zorgde voor een toename van de omzet van €34,4 miljoen. Dit resulteert in een afname van de autonome omzet met €81,7 miljoen. Deze afname is het gevolg van lagere prijzen van grondstoffen deels gecompenseerd door het hoger volume.

De overige omzet heeft voornamelijk betrekking op leveringen van enkelvoudige voeders, overige handelsproducten alsmede geleverde diensten (dit laatste is immaterieel voor separate presentatie).

2.2.2.5 9. Kosten van grond- en hulpstoffen

 

In 2016 is op voorraden een bedrag van €35 duizend afgeschreven (2015: €20 duizend).

2.2.2.6 10. Overige bedrijfsopbrengsten

 

De overige bedrijfsopbrengsten bevatten onder meer bedragen voor de desinvestering in Leafield Feeds Ltd. (Verenigd Koninkrijk), €0,8 miljoen, de verkoop van transportmiddelen van Wheyfeed (Verenigd Koninkrijk), €0,4 miljoen, de verkoop van de bedrijfshal in Doetinchem (Nederland), €0,1 miljoen, en de verkoop van grond in Oss (Nederland), €0,9 miljoen. Deze laatste werd eerder geclassificeerd als activa aangehouden voor verkoop (2015: €1,1 miljoen voor de desinvestering in Adaptris en €0,3 miljoen voor de verkoop van de Cranswick-locatie, beiden in het Verenigd Koninkrijk). Voor toelichting over de desinvesteringen en de verkochte activa die eerder werd geclassificeerd als activa aangehouden voor verkoop wordt verwezen naar Noot 7 respectievelijk Noot 25.

2.2.2.7 11. Bedrijfslasten

 

De autonome daling van de bedrijfslasten bedroeg €4,0 miljoen. De overige mutaties worden voornamelijk veroorzaakt door een valuta-omrekeningsverschil (-€17,2 miljoen), het effect van acquisities en desinvesteringen (€1,2 miljoen) en incidentele items (€1,9 miljoen bestaande uit herstructureringskosten).

A. Overige bedrijfskosten

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Energie, transport en onderhoudskosten 125.917 132.745
Verkoopkosten 9.813 15.415
Overige 31.172 40.857
 
Totaal 166.902 189.017

De overige bedrijfskosten dalen met €22,1 miljoen, hiervan wordt €8,8 miljoen veroorzaakt door een valuta-omrekeningsverschil. De kosten dalen met €0,2 miljoen door het effect van acquisities en desinvesteringen. De autonome daling van de overige bedrijfskosten komt daarmee op €13,1 miljoen. De kosten zijn lager voor energie, transport en onderhoudskosten door onder andere door het OneForFarmers programma en de lagere kosten voor diesel en elektriciteit. De verkoopkosten zijn lager door voornamelijk een lagere netto dotatie aan de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen met betrekking tot handelsvorderingen. De overige bedrijfskosten in 2016 bevatten ook éénmalige kosten met betrekking tot de beursnotering (€1,5 miljoen).

B. Kosten voor onderzoek en ontwikkeling

De kosten voor onderzoek en ontwikkeling bedroegen in 2016 €4,8 miljoen (2015: €4,9 miljoen). Deze kosten hebben hoofdzakelijk betrekking op de kosten van nutritionele specialisten, productmanagers en laboratorium medewerkers.

C. Honoraria van de accountant

De volgende honoraria van KPMG Accountants N.V. zijn ten laste gebracht van de Groep, haar dochtermaatschappijen en andere maatschappijen die zij consolideert, een en ander zoals bedoeld in artikel 2:382a lid 1 en 2 BW.

In duizenden euro KPMG Accountants NV Overig KPMG netwerk Totaal KPMG
2016
Onderzoek van de jaarrekening 569 371 940
Andere controleopdrachten - 36 36
Adviesdiensten op fiscaal terrein - - -
Andere niet-controlediensten - - -
 
Totaal 569 407 976
 
2015
Onderzoek van de jaarrekening 501 336 837
Andere controleopdrachten 131 36 167
Adviesdiensten op fiscaal terrein - - -
Andere niet-controlediensten - - -
 
Totaal 632 372 1.004

De in de tabel vermelde honoraria voor het onderzoek van de jaarrekening hebben betrekking op de totale honoraria voor het onderzoek van de jaarrekening, ongeacht of de werkzaamheden al gedurende het boekjaar zijn verricht. De overige accountantskosten (dit zijn de 'Andere controleopdrachten') zijn verantwoord in het jaar waarin de diensten zijn verricht.

2.2.2.8 12. Nettofinancieringslasten

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Baten inzake omrekening vreemde valuta - 976
Rentebaten verbonden partijen - 1
Overige rentebaten 1.664 1.887
 
Totaal financieringsbaten 1.664 2.864
 
Lasten inzake omrekening vreemde valuta -444 -
Rentelasten pensioen -2.098 -2.307
Overige rentelasten -1.506 -2.065
Overige financiële lasten -1.144 -1.054
 
Totaal financieringslasten -5.192 -5.426
 
Nettofinancieringslasten opgenomen in de winst-en-verliesrekening -3.528 -2.562

Als gevolg van de devaluatie van het Britse pond is in 2016 een verlies geleden inzake omrekening vreemde valuta. In 2015 betrof dit een winst (bate) als gevolg van de stijging van het Britse pond.

De overige rentebaten betreffen voornamelijk ontvangen rente op uitstaande langlopende vorderingen (leningen) en banktegoeden. De overige rentelasten betreffen voornamelijk betaalde rente op (bank)leningen en overige financieringsverplichtingen.

De overige financiële lasten bevatten een afschrijving van €0,4 miljoen (2015: €0,4 miljoen) met betrekking tot geactiveerde kosten voor een in 2014 afgesloten financiering, zoals nader is toegelicht onder noot 28.

 

 

 

 

 

 

2.2.2.9 13. Winst per aandeel

A. Gewone winst per aandeel

De berekening van de gewone winst per aandeel is gebaseerd op de hierna weergegeven resultaten toerekenbaar aan gewone aandeelhouders en gewogen gemiddelde aantallen uitstaande gewone aandelen.

Aan gewone aandeelhouders toe te rekenen winst
In duizenden euro 2016 2015
 
Winst over het boekjaar, toe te rekenen aan eigenaren van de Vennootschap 53.260 50.707
 

Gewogen gemiddeld aantal aandelen
  2016 2015
 
Uitgegeven aandelen per 1 januari 106.261.041 106.261.040
Uitgegeven prioriteitsaandeel gedurende het jaar - 1
Effect van gehouden eigen aandelen (gewogen gemiddelde gedurende het jaar) -110.881 -433.273
 
Gewogen gemiddeld aantal aandelen per 31 december 106.150.160 105.827.768

Gewone winst per aandeel
In euro 2016 2015
 
Gewone winst per aandeel 0,50175 0,47914
 

B. Verwaterde winst per aandeel

De berekening van de verwaterde winst per aandeel is gelijk aan de calculatie van de gewone winst per aandeel omdat er in 2015 en 2016 geen nieuwe aandelen zijn uitgegeven, met uitzondering van 1 prioriteitsaandeel uitgegeven in 2015 met een nominale waarde van €1,00 dat geen verwaterend effect heeft op de gewone winst per aandeel. Het prioriteitsaandeel geeft geen recht op dividend. Voor aanvullende informatie wordt verwezen naar noot 26.

2.2.3 Personeelsbeloningen

2.2.3.1 14. Op aandelen gebaseerde beloningsplannen

A. Beschrijving van de op aandelen gebaseerde beloningsplannen

De Groep kent twee soorten participatieplannen. Een plan heeft betrekking op de Directie en senior management (toepasselijk voor 2014, 2015 en 2016) en het andere plan heeft betrekking op de overige medewerkers (toepasselijk voor 2015 en 2016). Beide plannen zijn verder in detail uitgewerkt voor medewerkers in Nederland ('Het Nederlandse participatie plan') en voor medewerkers in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en België ('Buitenlands participatie plan').

De participatieplannen zijn jaarlijkse plannen die alleen van toepassing zijn in de jaren waarop ze betrekking hebben, eventuele additionele participatieplannen worden beschouwd als nieuwe plannen. Nieuwe plannen kunnen alleen worden ingevoerd na goedkeuring door de aandeelhouders op voordracht van de Raad van Commissarissen voor de aankoop van aandelen in het kader van het participatieplan.

Participatieplannen 2016

Op 15 april 2016, heeft de Groep twee participatieplannen aangeboden aan de werknemers. Een plan voor de leden van de Directie en senior management en de ander voor de overige medewerkers. Voor beide plannen moeten de deelnemers gedurende de 36 opeenvolgende maanden in dienst blijven om in aanmerking te komen voor de korting  op de certificaten van de gekochte aandelen. De medewerker heeft het recht de certificaten te kopen tegen een korting tussen 13,5% en 20% van de reële waarde op de datum van toekenning. Voor het bedrag van de korting worden additionele certificaten van aandelen verstrekt. De voorwaarden van beide plannen zijn in overeenstemming met de voorwaarde van de plannen die van toepassing zijn voor 2015 en 2014.

In 2016 namen 34 medewerkers (van wie 8 buitenlandse medewerkers) deel aan het participatieplan voor de Directie en senior management en 319 medewerkers (van wie 61 buitenlandse medewerkers) aan het participatieplan voor overige medewerkers. Het totaal aantal deelnemers bedraagt 15% van het totale aantal medewerkers van de Groep. De toekenningen van het aantal certificaten met betrekking tot de participatieplannen 2016 waren als volgt:

   Nederland  Buiten Nederland
Directie en senior management 227.020  24.615 
Overige medewerkers 171.337  32.692 

 

Na de toekenningen hebben in 2016 geen annuleringen of aanpassingen in de toekenningen plaatsgevonden.

Participatieplannen 2015

(i) Leden van de Directie en senior management
In het kader van het participatieplan 2015, vastgesteld op 17 april 2015, konden leden van de Directie en senior management certificaten van aandelen in de Vennootschap verwerven via de aan hen toegekende bonus over 2014 (zowel voor het Nederlandse als het buitenlandse participatieplan) en/of tegen afkoop van bovenwettelijke verlofdagen (alleen in Nederland).

De medewerker had het recht de certificaten te kopen tegen een korting tussen 13,5% en 20% van de reële waarde op de datum van toekenning. Voor het bedrag van de korting worden additionele certificaten van aandelen verstrekt.

De Groep is verantwoordelijk voor loonheffingsconsequenties van de verstrekte kortingen. De loonheffing voor buitenlandse medewerkers is gebaseerd op de reële waarde van de certificaten van aandelen op de datum van ontvangst van de certificaten van aandelen.

Belangrijke verschillen tussen de Nederlandse en buitenlandse participatieplannen met betrekking tot additionele certificaten van aandelen:

  • Nederlandse participatieplan: een voorwaarde voor definitieve toekenning houdt in dat de korting door de medewerker moet worden terugbetaald indien de medewerker binnen drie jaar na toekenning zijn dienstverband beëindigt. Alle certificaten van aandelen die zijn toegekend zijn verstrekt in 2015.
  • Buitenlands participatieplan: een voorwaarde voor definitieve toekenning houdt in dat de medewerker geen recht heeft op de additionele certificaten van aandelen indien de medewerker binnen drie jaar na toekenning zijn dienstverband beëindigt. Additionele certificaten van aandelen ten behoeve van de buitenlandse medewerkers worden door de Vennootschap in bewaring gehouden en worden aan de medewerkers verstrekt wanneer ze definitief worden toegekend. De totale kosten voor de Vennootschap voor de additionele certificaten van aandelen, inclusief de te betalen loonheffing, is beperkt tot het bedrag van de kosten die de onderneming heeft voor een vergelijkbare Nederlandse werknemer.

In 2015 namen 24 medewerkers in Nederland en 9 medewerkers buiten Nederland deel aan het plan. In totaal werden 239.049 certificaten in het Nederlandse plan toegekend en 34.529 in het buitenlandse plan. Er hebben in 2015 en 2016 geen annuleringen of aanpassingen in de toekenningen plaatsgevonden.

(ii) Overige medewerkers
In het kader van het participatieplan 2015, vastgesteld op 17 april 2015, konden medewerkers certificaten van aandelen in de Vennootschap verwerven via de aan hen toegekende bonus over 2014 (zowel voor het Nederlandse als het buitenlandse participatieplan) en/of tegen afkoop van bovenwettelijke verlofdagen (alleen in Nederland)

De medewerker had het recht de certificaten te kopen tegen een korting tussen 13,5% van de reële waarde op de datum van toekenning. Voor het bedrag van de korting werden additionele certificaten van aandelen verstrekt.

De Groep was verantwoordelijk voor loonheffingsconsequenties van de verstrekte kortingen. De loonheffing voor buitenlandse medewerkers was gebaseerd op de reële waarde van de certificaten van aandelen op de datum van ontvangst van de certificaten van aandelen.

Belangrijke verschillen tussen de Nederlandse en buitenlandse participatieplannen met betrekking tot additionele certificaten van aandelen:

  • Nederlandse participatieplan: een voorwaarde voor definitieve toekenning houdt in dat de korting door de medewerker moet worden terugbetaald indien de medewerker binnen drie jaar na toekenning zijn dienstverband beëindigt. Alle certificaten van aandelen die zijn toegekend zijn verstrekt in 2015.
  • Buitenlands participatieplan: een voorwaarde voor definitieve toekenning houdt in dat de medewerker geen recht heeft op de additionele certificaten van aandelen indien de medewerker binnen drie jaar na toekenning zijn dienstverband beëindigt. Certificaten van aandelen ten behoeve van de buitenlandse medewerkers worden door de Vennootschap in bewaring gehouden en worden aan de medewerkers verstrekt wanneer ze definitief worden toegekend. De totale kosten voor de Vennootschap voor de additionele certificaten van aandelen, inclusief de te betalen loonheffing, is beperkt tot de waarde van de totale korting die is verstrekt.

In 2015 namen 325 medewerkers in Nederland en 103 medewerkers buiten Nederland deel aan het plan. In totaal werden 297.327 certificaten in het Nederlandse plan toegekend en 73.025 in het buitenlandse plan. In 2016 zijn hiervan in totaal 4.825 toegekende certificaten geannuleerd als gevolg van uitdiensttredingen. Er hebben in 2015 geen annuleringen of aanpassingen in de toekenningen plaatsgevonden.

Participatieplan 2014

In het kader van het participatieplan 2014, vastgesteld op 15 april 2014, konden leden van de Directie en senior management certificaten van aandelen in de Vennootschap verwerven via de aan hen toegekende bonus over 2013 (zowel voor het Nederlandse als het buitenlandse participatieplan) en/of tegen afkoop van bovenwettelijke verlofdagen (alleen in Nederland).

De medewerker had het recht de certificaten te kopen tegen een korting tussen 13,5% en 20% van de reële waarde op de datum van toekenning. Voor het bedrag van de korting werden additionele certificaten van aandelen verstrekt.

De Groep was verantwoordelijk voor loonheffingsconsequenties van de verstrekte kortingen. De loonheffing voor buitenlandse medewerkers was gebaseerd op de reële waarde van de certificaten van aandelen op de datum van ontvangst van de certificaten van aandelen.

Belangrijke verschillen tussen de Nederlandse en buitenlandse participatieplannen met betrekking tot additionele certificaten van aandelen:

  • Nederlandse participatieplan: een voorwaarde voor definitieve toekenning houdt in dat de korting door de medewerker moet worden terugbetaald indien de medewerker binnen drie jaar na toekenning zijn dienstverband beëindigt. Alle certificaten van aandelen die zijn toegekend zijn verstrekt in 2014.
  • Buitenlands participatieplan: een voorwaarde voor definitieve toekenning houdt in dat de medewerker geen recht heeft op de additionele certificaten van aandelen indien de medewerker binnen drie jaar na toekenning zijn dienstverband beëindigt. Certificaten van aandelen ten behoeve van de buitenlandse medewerkers worden door de Vennootschap in bewaring gehouden en worden aan de medewerkers verstrekt wanneer ze definitief worden toegekend. De totale kosten voor de Vennootschap voor de additionele certificaten van aandelen, inclusief de te betalen loonheffing, is beperkt tot de waarde van de totale korting die is verstrekt.

In 2014 namen 22 medewerkers in Nederland en 8 medewerkers buiten Nederland deel aan het plan. In totaal werden 215.174 certificaten in het Nederlandse plan toegekend en 21.730 in het buitenlandse plan. In 2016 zijn hiervan in totaal 634 toegekende certificaten geannuleerd als gevolg van uitdiensttredingen. Er hebben in 2015 geen annuleringen of aanpassingen in de toekenningen plaatsgevonden.

B. Bepaling van de reële waarden

Participatieplannen 2016

De waarde waartegen de medewerker (zowel voor leden van de Directie, senior management als overige medewerkers) de certificaten van aandelen kon verkrijgen is vastgesteld op het gemiddelde van de slotkoers die gold op het handelsplatform in de vijf handelsdagen van 19 tot en met 25 april 2016. Deze waarde bedroeg €6,24. Het bedrag van de loonheffing was €96 duizend.

Participatieplannen 2015

(i) Leden van de Directie en senior management
De waarde waartegen de medewerker de certificaten van aandelen kon verkrijgen is vastgesteld op het gemiddelde van de slotkoers die gold op het handelsplatform in de vijf handelsdagen van 20 tot en met 24 april 2015. Deze waarde bedroeg €5,04. Het bedrag van de loonheffing was €81 duizend.

(ii) Overige medewerkers
De waarde waartegen de medewerker de certificaten van aandelen kon verkrijgen is vastgesteld op het gemiddelde van de slotkoers die gold op het handelsplatform in de vijf handelsdagen van 1 tot en met 5 juni 2015 en bedroeg €5,18.

Participatieplan 2014

De waarde van de certificaten van aandelen op de datum van toekenning (16 april 2014), de eerste dag na de datum waarop de aandeelhouders de aankoop van certificaten van aandelen hebben goedgekeurd was de waarde op het handelsplatform van Van Lanschot en bedroeg €3,22. Het bedrag van de loonheffing is €53 duizend.

C. Bedragen verwerkt in de winst-en-verliesrekening en de balans

De kosten worden verantwoord in de winst-en-verliesrekening over de looptijd van het participatieplan (3 jaar), zie noot 15F. De certificaten van aandelen toegekend in het Nederlandse participatieplan zijn volledig verstrekt aan medewerkers in 2016 respectievelijk 2015 en 2014. Het voorwaardelijk toegekende deel is niet verantwoord in de winst-en-verliesrekening, maar als overige vorderingen onder de handels- en overige vorderingen voor €569 duizend (2015: €462 duizend), waarvan €319 duizend is geclassificeerd als kortlopend (2015: €269 duizend als kortlopend). De cumulatieve reserve voor op aandelen gebaseerde beloning met betrekking tot het buitenlandse participatieplan bedraagt €187 duizend (2015: €23 duizend).

2.2.3.2 15. Personeelsbeloningen

 

Verschillende beloningsplannen zijn van toepassing in de verschillende landen waarin de Groep actief is.

 
In duizenden euro noot 31 december 2016 31 december 2015
 
Verplichting uit hoofde van netto toegezegd-pensioenrechten 15B 60.959 67.216
Verplichting uit hoofde van overige lange termijn beloningsplannen 15E 4.369 3.258
 
Totaal   65.328 70.474

Voor meer informatie over de bijbehorende personeelskosten, zie 15F.

A. Pensioenplannen en financiering

De Groep draagt bij aan de volgende pensioenplannen welke per cluster zijn beschreven.

Nederland

In Nederland waren tot en met 2015 de pensioenen geregeld via twee pensioenplannen. Een verzekerd toegezegd-pensioenplan was aanwezig voor de (ex) medewerkers van Hendrix, welke onderneming is verworven door de Groep in 2012. Daarnaast was een verzekerd toegezegde bijdrage plan aanwezig voor de (ex) ForFarmers medewerkers.

Onder het toegezegd-pensioenplan was de Groep blootgesteld aan actuariële risico’s met betrekking tot de gegarandeerde premies die moesten worden afgedragen zelfs na afloop van het verzekeringscontract. De toezeggingen onder het plan werden berekend op basis van actuariële berekeningen, met verdiscontering tegen de toepasselijke disconteringsvoet. Het toegezegd-pensioenplan was deels gefinancierd.

Gedurende 2015 heeft de Groep besloten om de pensioenverplichtingen van toepassing op alle Nederlandse deelnemingen te harmoniseren. Als een gevolg daarvan is de Groep een nieuw pensioenplan gestart, effectief per 1 januari 2016, dat van toepassing is op alle Nederlandse medewerkers, waarbij alle pensioenrechten opgebouwd tot en met 31 december 2015 achter zijn gebleven in de oude pensioenplannen.

Als gevolg daarvan zijn de beide oude pensioenplannen gesloten per 31 december 2015. Vanaf die datum worden pensioenrechten opgebouwd onder het nieuwe plan op basis van een collectief toegezegde-bijdrageregeling. Een verzekeringsmaatschappij administreert het plan. Vanaf die datum resteren geen verplichtingen onder het oude ForFarmers pensioenplan. Onder het oude Hendrix pensioenplan blijft de Groep verantwoordelijk voor de verplichtingen opgebouwd tot en met 31 december 2015 en de daaraan gerelateerde gegarandeerde premies en als gevolg daarvan wordt dit plan als toegezegd-pensioenplan verantwoord.

Het sluiten van de pensioenplannen resulteerde in een eenmalige last van €393 duizend in 2015.

Samen met het nieuwe pensioenplan heeft de Groep tot een toegezegde bijdrage regeling besloten voor medewerkers met een jaarsalaris dat meer bedraagt dan €52.763. Een verzekeringsmaatschappij administreert de verplichtingen onder beide plannen met in gang van 1 januari 2016.

De nettoverplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen in Nederland bedraagt per 31 december 2016  €14.437 duizend (31 december 2015: €11.753 duizend). De stijging van deze verplichting wordt veroorzaakt door de daling van de rentevoet die als wijziging in de financiële veronderstellingen is opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten.

Duitsland / België

De Duitse deelnemingen hebben, voor een beperkt aantal mensen, toegezegd-pensioenregeling in eigen beheer. Dit plan is reeds gesloten zodat geen nieuwe verplichtingen ontstaan. De toezeggingen zijn berekend op basis van actuariële berekeningen waarbij de van toepassing zijnde disconteringsvoet is gehanteerd. Actuariële resultaten worden direct in het eigen vermogen verantwoord als niet gerealiseerde resultaten. Het Duitse toegezegd-pensioenplan is een niet-gefinancierd plan.

In aanvulling op het toegezegd-pensioenplan in eigen beheer is een toegezegde bijdrage regeling van kracht voor alle overige medewerkers van de Duitse deelnemingen.

De nettoverplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen in Duitsland bedraagt per 31 december 2016  €5.509 duizend (31 december 2015: €5.306 duizend).

De Belgische deelnemingen hebben twee verzekerde pensioenplannen voor hun medewerkers welke vanaf 2016 kwalificeren als toegezegd-pensioenregelingen als gevolg van een wijziging in wet- en regelgeving. In 2015 kwalificeerden deze plannen als uitsluitend toegezegde bijdrage regelingen. De nettoverplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen in België bedraagt per 31 december 2016 €185 duizend (31 december 2015: niet van toepassing).

Verenigd Koninkrijk

In het Verenigd Koninkrijk zijn twee pensioenplannen van kracht.

Een netto toegezegd-pensioenverplichting is verantwoord in de geconsolideerde balans voor de verplichtingen onder deze plannen. De fondsbeleggingen zijn gewaardeerd op reële waarde. De verplichtingen zijn berekend op basis van actuariële berekeningen, waarbij de van toepassing zijnde disconteringsvoet is gehanteerd. Actuariële resultaten worden direct in het eigen vermogen verantwoord als niet gerealiseerde resultaten.

Het eerste plan heeft betrekking op de (ex) medewerkers van BOCM PAULS, welke onderneming is verworven door de Groep in 2012. Per 1 oktober 2006 is dit plan gesloten, zodat geen nieuwe verplichtingen ontstaan. Vanaf die datum is een nieuwe regeling van kracht gebaseerd op een toegezegde bijdrage. Een verzekeringsmaatschappij administreert het plan.

Het tweede plan is een klein toegezegd-pensioenplan dat betrekking heeft op de (ex) medewerkers van HST Feeds, welke deelneming is verworven door de Groep in 2014. In dit plan worden geen nieuwe rechten opgebouwd. Beide toegezegd-pensioenplannen zijn gefinancierde plannen. De financeringsvereisten zijn gebaseerd op het actuariële berekeningsraamwerk zoals uiteengezet in het financeringsbeleid van de plannen.

Eind 2016 is overeengekomen dat het pensioenfonds van BOCM PAULS CPI zal toepassen als de inflatie referentie voor alle pensioen verhogingen bij uitbetaling (inclusief het gegarandeerd minimumpensioen (GMP) en het aanvullend pensioen boven GMP) en de herwaardering bij uitstel van uitbetaling (exclusief GMP). Voorheen werd RPI gebruikt als de inflatiereferentie voor pensioenverhogingen bij uitbetaling en herwaardering bij uitstel voor aanvullende pensioenen boven GMP. Deze wijziging heeft geleid tot een verlaging van de nettoverplichting met ongeveer €17 miljoen op 31 december 2016, die in het eigen vermogen is opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten als aanpassing in financiële veronderstellingen. Verder heeft de Groep toegezegd in januari 2017 een aanvullende contributie te doen van £10 miljoen (tegen koers van 31 december 2016 omgerekend €11,7 miljoen) om een deel van tekort bij het Verenigd Koninkrijk pensioenplan aan te vullen waardoor de nettopensioenverplichting zal afnemen.

De nettoverplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen in het Verenigd Koninkrijk bedraagt per 31 december 2016  €40.828 duizend (31 december 2015: €50.167 duizend). De daling van deze verplichting wordt voornamelijk veroorzaakt door de hierboven genoemde aanpassing in financiële veronderstellingen en het wisselkoerseffect als gevolg van de daling van het Britse pond.

2.2.3.2.1

B. Mutatie in de netto toegezegd-pensioenverplichting

De volgende tabel geeft de aansluiting weer tussen de openingsbalans en de balans per einde boekjaar voor de verplichting uit hoofde van toegezegd pensioen en de componenten daarvan.

2016
In duizenden euro Brutoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen (gefinancierde plannen) Reële waarde van fondsbeleggingen (gefinancierde plannen) Nettoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen (gefinancierde plannen) Nettoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen (niet-gefinancierde plannen) Totale nettoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen
 
Stand op 1 januari 279.520 -217.610 61.910 5.306 67.216
 
Opgenomen in resultaat
Aan dienstjaar toegekende pensioenkosten 301 - 301 14 315
Pensioenkosten van verstreken diensttijd - - - - -
Administratieve kosten -41 650 609 - 609
Rentelasten (baten) 9.013 -7.028 1.985 113 2.098
  9.273 -6.378 2.895 127 3.022
 
Opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten
Actuariële verliezen (winsten) als gevolg van:          
demografische veronderstellingen -340 - -340 - -340
financiële veronderstellingen 35.582 - 35.582 414 35.996
aanpassingen op grond van ervaringen 5.696 - 5.696 -34 5.662
Rendement op fondsbeleggingen, exclusief rentebaten - -40.791 -40.791 - -40.791
Verliezen (winsten) in verband met herwaardering 40.938 -40.791 147 380 527
Effect wisselkoerswijzigingen -30.528 23.466 -7.062 - -7.062
  10.410 -17.325 -6.915 380 -6.535
 
Overig
Verworven via acquisitie - - - - -
Bijdragen door de werkgever (aan fondsbeleggingen) - -2.440 -2.440 - -2.440
Rechtstreeks door de werkgever uitbetaalde vergoedingen - - - -304 -304
Werknemersbijdragen - - - - -
Uit fondsbeleggingen uitbetaalde vergoedingen -6.598 6.598 - - -
  -6.598 4.158 -2.440 -304 -2.744
 
Stand op 31 december 292.605 -237.155 55.450 5.509 60.959

2015
In duizenden euro Brutoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen (gefinancierde plannen) Reële waarde van fondsbeleggingen (gefinancierde plannen) Nettoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen (gefinancierde plannen) Nettoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen (niet-gefinancierde plannen) Totale nettoverplichting uit hoofde van toegezegd- pensioenregelingen
 
Stand op 1 januari 290.242 -224.785 65.457 5.756 71.213
 
Opgenomen in resultaat
Aan dienstjaar toegekende pensioenkosten 3.175 - 3.175 19 3.194
Pensioenkosten van verstreken diensttijd - - - - -
Verrekening -11.360 11.753 393 - 393
Administratieve kosten - 631 631 - 631
Rentelasten (baten) 9.841 -7.635 2.206 101 2.307
  1.656 4.749 6.405 120 6.525
 
Opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten
Actuariële verliezen (winsten) als gevolg van:          
demografische veronderstellingen -15 - -15 - -15
financiële veronderstellingen -14.659 - -14.659 -245 -14.904
aanpassingen op grond van ervaringen -3.034 - -3.034 -29 -3.063
Rendement op fondsbeleggingen, exclusief rentebaten - 10.679 10.679 - 10.679
Verliezen (winsten) in verband met herwaardering -17.708 10.679 -7.029 -274 -7.303
Effect wisselkoerswijzigingen 12.466 -9.201 3.265 - 3.265
  -5.242 1.478 -3.764 -274 -4.038
 
Overig
Verworven via acquisitie - - - - -
Bijdragen door de werkgever (aan fondsbeleggingen) - -6.188 -6.188 - -6.188
Rechtstreeks door de werkgever uitbetaalde vergoedingen - - - -296 -296
Werknemersbijdragen 781 -781 - - -
Uit fondsbeleggingen uitbetaalde vergoedingen -7.917 7.917 - - -
  -7.136 948 -6.188 -296 -6.484
 
Stand op 31 december 279.520 -217.610 61.910 5.306 67.216

Het verlies in verband met herwaardering (dit zijn actuariële verliezen/winsten en rendement op fondsbeleggingen) van €527 duizend (2015: winst €7.303 duizend) bedraagt na belastingen €210 duizend (2015:  winst €4.851 duizend), zie noot 16B. De verandering in het actuarieel 'resultaat in verband met herwaardering', ten opzichte van 2015, is voornamelijk het gevolg van de daling van de disconteringsvoet in 2016 (in 2015 was sprake van een stijging van de disconteringsvoet) gedeeltelijk gecompenseerd door het effect als gevolg van de aanpassing van de inflatiereferentie van RPI naar CPI bij het pensioenfonds BOCM PAULS (Verenigd Koninkrijk), zie A. Voor geen van de toegezegd-pensioenplannen is de reële waarde van de fondsbeleggingen hoger dan de brutoverplichting.

2.2.3.2.2

C. Activa in het plan

Periodiek wordt een 'Asset-Liability Matching' studie uitgevoerd waarin de consequenties van het strategische investeringsbeleid worden geanalyseerd. Gebaseerd op de marktsituatie is een strategische activa-mix vastgesteld bestaande uit aandelen, obligaties, onroerend goed, geldmiddelen en overige investeringen in overwegend actieve markten. Dit kan als volgt worden weergegeven:

Reële waarde
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Aandelen 43.155 45.929
Vastgoed 7.649 10.289
Obligaties 108.374 99.429
Liquide middelen en overige activa 853 563
Overig (verzekeringscontracten) 77.124 61.400
 
Totaal 237.155 217.610

D. Toegezegd-pensioenverplichting

Risico blootstelling

De toegezegd-pensioenregelingen stellen de Groep bloot aan actuariële risico’s, zoals het langleven risico, valutarisico’s, renterisico’s en markt (investerings) risico.

Actuariële aannames

De belangrijkste actuariële aannames per de balansdatum kunnen als volgt worden weergegeven (uitgedrukt als gewogen gemiddelden):

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Actuariële veronderstellingen
  2016 2015
 
Gewogen gemiddelde veronderstellingen om de brutoverplichting uit hoofde van de toegezegd-pensioenrechten te bepalen
Disconteringsvoet 1.40% - 2.70% 2.20% - 3.90%
Toekomstige salarisgroei n.v.t. n.v.t.
Toekomstige pensioensgroei 1.50% - 3.10% 1.50% - 2.90%
Inflatie 1.50% - 3.15% 1.50% - 3.00%
Salarisverhoging* 1,00% 0,00%
 
Gewogen gemiddelde veronderstellingen om de kosten van de toegezegd-pensioenregelingen te bepalen
Disconteringsvoet 2.00% - 3.90% 1.80% - 3.70%
Toekomstige salarisgroei n.v.t. n.v.t.
Toekomstige pensioensgroei 1.50% - 2.90% 1.50% - 2.90%
Inflatie 1.50% - 3.00% 1.50% - 3.00%
Salarisverhoging* 1,00% 2,55%
 
*2016: alleen van toepassing voor België, 2015: alleen van toepassing voor Nederland

Aannames met betrekking tot toekomstige sterftecijfers zijn gebaseerd op gepubliceerde statistieken en sterftetafels:

  • Nederland (gefinancierde plannen): AG2016
  • Duitsland (niet-gefinancierde plannen): RT Heubeck 2005G
  • België (gefinancierde plannen): MR/FR-5
  • Verenigd Koninkrijk (gefinancierde plannen): CMI Mortality Projects Model 'CMI_2015'

De actuele verwachte levensduur waarop de toegezegd-pensioenverplichting op de balansdatum kan als volgt worden weergegeven (uitgedrukt in gewogen gemiddelden):

 
  2016 2015
Levensverwachting op 65-jarige leeftijd voor huidige gepensioneerden
Mannen 20,2 20,9
Vrouwen 24,0 23,7
 
Levensverwachting op 65-jarige leeftijd voor huidige deelnemers van 45 jaar
Mannen 22,7 23,0
Vrouwen 25,7 25,7

Op 31 december 2016 bedroeg de gewogen gemiddelde looptijd van de brutoverplichting uit hoofde van toegezegde pensioenrechten 18,3 jaar (31 december 2015: 16,0 jaar).

Gevoeligheidsanalyse

Redelijkerwijs mogelijke wijzigingen op de verslagdatum in een van de relevante actuariële veronderstellingen, waarbij andere veronderstellingen constant blijven, zouden de volgende invloed hebben op de brutoverplichting ten bedrage van €298 miljoen (31 december 2015: €285 miljoen) uit hoofde van toegezegde pensioenrechten:

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Daling rekenrente met 0,25% 14.286 12.310
Stijging rekenrente met 0,25% -13.382 -11.585
Daling inflatie met 0,25% -7.386 -7.474
Stijging inflatie met 0,25% 7.766 7.878
Stijging levensverwachting met 1 jaar 9.220 6.154

Bijdragen werkgever

De Groep verwacht een bedrag van €15,7 miljoen aan pensioenbijdragen te betalen aan de toegezegd-pensioenregelingen in 2017 (2016: €3,3 miljoen). Deze stijging ten opzicht van vorig jaar is het gevolg van een toezegging van ForFarmers om een deel van het tekort bij het Verenigd Koninkrijk pensioenplan aan te vullen in 2017 (zie noot 15A).

E. Overige lange termijn beloningsplannen

De verplichtingen en kosten met betrekking tot de overige lange termijn beloningsplannen hebben betrekking op de jubileumuitkeringen voor medewerkers in Nederland, Duitsland en België en op een lange termijn beloningsplan voor de Directie.

F. Personeelskosten

 
In duizenden euro noot 2016 2015
 
Lonen en salarissen   123.241 124.353
Sociale lasten   15.460 15.027
Pensioenkosten   9.476 7.709
Kosten van overige lange termijn beloningsplannen 15E 1.917 1.088
Op aandelen gebaseerde betalingen met afwikkeling in eigenvermogensinstrumenten 14 371 275
Op aandelen gebaseerde betalingen met afwikkeling in geldmiddelen 14 77 27
 
Totaal   150.542 148.479

De personeelskosten stijgen met €2,1 miljoen, hierin is begrepen een daling van €7,0 miljoen veroorzaakt door een valuta-omrekeningsverschil. De stijging wordt veroorzaakt door de stijging van de pensioenkosten, additionele toevoeging aan de herstructureringsvoorziening, het volledige jaar-effect van de versterking van de organisatie en het effect van acquisities en desinvesteringen.

De pensioenkosten zijn als volgt gespecificeerd:

 
In duizenden euro noot 2016 2015
 
Aan dienstjaar toegekende pensioenkosten 15B 315 3.194
Verrekening 15B - 393
Administratieve kosten 15B 609 631
Vrijval van voorzieningen voor pensioen verplichtingen van Hendrix UTD   - -2.536
Kosten met betrekking tot toegezegd-pensioenregelingen   924 1.682
Bijdragen aan toegezegde-bijdrageregelingen   8.552 6.027
Pensioenkosten   9.476 7.709

De rentelasten met betrekking tot de toegezegd-pensioenregelingen ten bedrage van €2.098 duizend (2015: €2.307 duizend) zijn verantwoord onder de financieringslasten.

Zie noot 15A voor aanvullende informatie over de pensioenplannen. 

De kosten met betrekking tot de via het eigen vermogen verantwoorde op aandelen gebaseerde betalingen hebben betrekking op de verstrekte certificaten van aandelen in de Groep in het kader van het medewerkersparticipatieplan in 2016, 2015 en 2014 zoals nader is toegelicht onder noot 14.

Aantal medewerkers per personeelscategorie 2016
Omgerekend naar volledige dienstverbanden Nederland Buiten Nederland Totaal
 
Productie en logistiek 374 894 1.268
Commercieel 286 346 632
Overig 197 176 373
 
Stand op 31 december 857 1.416 2.273
 
Aantal medewerkers per personeelscategorie 2015
Omgerekend naar volledige dienstverbanden Nederland Buiten Nederland Totaal
 
Productie en logistiek 385 977 1.362
Commercieel 270 347 617
Overig 197 194 391
 
Stand op 31 december 852 1.518 2.370

Verloop aantal medewerkers
Omgerekend naar volledige dienstverbanden 2016 2015
 
Stand op 1 januari 2.370 2.286
Acquisities 4 47
Desinvesteringen -43 -
Indiensttredingen 263 308
Uitdiensttredingen -321 -271
 
Stand op 31 december 2.273 2.370

In Nederland bedroeg de toename van FTE als gevolg van de acquisitie van Vleuten-Steijn 4 (in 2015: toename 47; als gevolg van de acquisitie van Countrywide Farmers in het Verenigd Koninkrijk per 1 mei 2015).


 
 
 
 

 

   
 
 
 
 

2.2.4 Winstbelastingen

2.2.4.1 16. Winstbelastingen

A. Bedragen verwerkt in de winst-en-verliesrekening

In duizenden euro 2016 2015
 
Actuele belastinglast    
Actuele belastinglast huidig boekjaar 12.861 13.858
Aanpassing voorgaande boekjaren 318 -95
Totaal 13.179 13.763
 
Latente belasting    
Latente belasting huidig boekjaar 2.315 776
Wijziging belastingtarief -306 -963
Opname/afwaardering van uitgestelde belastingvorderingen -99 621
Aanpassing voorgaande boekjaren -745 682
Totaal 1.165 1.116
 
Totale belastinglast 14.344 14.879

2.2.4.1.1

De totale belastinglast is exclusief het aandeel van de Groep in de belastinglast van haar deelneming verwerkt volgens de ‘equity’- methode van €889 duizend (2015: €1.053 duizend), welk bedrag is begrepen in de post Aandeel in resultaat van deelnemingen verwerkt volgens de ‘equity’-methode (na belastingen), zie G.

2.2.4.1.2

B. Bedragen verwerkt in niet-gerealiseerde resultaten

 
    2016     2015  
In duizenden euro Vóór belasting Belasting- bate (-last) Na belasting Vóór belasting Belasting- bate (-last) Na belasting
 
Herwaardering van toegezegd-pensioenverplichtingen -527 317 -210 7.303 -2.452 4.851
Buitenlandse activiteiten - valutaomrekeningsverschillen -9.495 1.381 -8.114 2.737 -558 2.179
Kasstroomafdekkingen - effectieve deel van reële waardeveranderingen 657 -164 493 - - -
Kasstroomafdekkingen - geherclassificeerd naar de winst-en-verliesrekening / balans -621 155 -466 - - -
Deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'-methode - aandeel in niet-gerealiseerde resultaten -1 - -1 15 - 15
 
Totaal -9.987 1.689 -8.298 10.055 -3.010 7.045
 
Actuele belastingbate (-last)   1.381     -558  
Uitgestelde belastingbate (-last)   308     -2.452  
 
Totaal   1.689     -3.010  

2.2.4.1.2.1

Binnen de Groep zijn leningen verstrekt tussen verschillende deelnemingen. Twee van de leningen in het Verenigd Koninkrijk worden geacht deel uit te maken van de netto-investering in de deelnemingen en als gevolg daarvan worden valuta-omrekeningsverschillen op deze leningen in de niet-gerealiseerde resultaten verantwoord. Voor de berekening van de winstbelasting zijn deze valuta-omrekeningsverschillen belast of aftrekbaar. Omdat valuta-omrekeningsverschillen worden verantwoord via de niet-gerealiseerde resultaten worden de daaraan gerelateerde lopende belastingen eveneens verantwoord als niet-gerealiseerde resultaten. In 2016 bedroeg dit bedrag €1.381 duizend positief (2015: €558 duizend negatief).

2.2.4.1.3

C. Aansluiting van het effectieve belastingtarief

In duizenden euro   2016   2015  
Winst vóór belastingen     68.121   66.169
Minus het deel van de winst van deelnemingen verantwoord volgens de 'equity'-methode, na belasting     -3.816   -4.681
Winst vóór belastingen minus de winst van deelnemingen verantwoord volgens de 'equity'-methode, na belasting     64.305   61.488
 
Winstbelastingen op basis van het lokale belastingtarief   25,0% 16.076 25,0% 15.372
Effect van belastingtarieven in buitenlandse jurisdicties   0,0% -17 -0,1% -49
Wijziging in belastingtarief   -0,5% -306 -1,6% -963
Belastingeffect van:          
Niet-aftrekbare kosten   1,1% 698 1,7% 1.019
Fiscale subsidies   -2,5% -1.581 -2,8% -1.708
Opname/afwaardering van uitgestelde belastingvorderingen   -0,1% -99 1,0% 621
Aanpassingen van vorige jaren   -0,7% -427 1,0% 587
 
Totaal   22,3% 14.344 24,2% 14.879

D. Mutaties in uitgestelde balastingsaldi

Uitgestelde belastinglast hangt samen met de volgende onderdelen
2016           Balans op 31 december
In duizenden euro Netto balanspositie op 1 januari Opgenomen in winst- en verliesrekening Opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten Bedragen rechtstreeks verwerkt in het eigen vermogen Verworven via bedrijfscombinaties en desinvesteringen Herclassificatie en overig (1) Netto Uitgestelde belastingvorderingen Uitgestelde belastingverplichtingen
 
Materiële vaste activa -15.047 432 - - - 326 -14.289 700 -14.989
Immateriële activa -3.816 468 - - -2.260 672 -4.936 2.573 -7.509
Voorraden en biologische activa 7 6 - - - 107 120 120 -
Vorderingen en andere activa -265 -468 - - - -92 -825 137 -962
Derivaten - - -9 - - - -9 - -9
Personeelsbeloningen 13.005 309 317 - - -2.190 11.441 11.441 -
Overige langlopende voorzieningen en verplichtingen - - - - - - - - -
Op aandelen gebaseerde betalingen met afwikkeling in eigenvermogensinstrumenten - - - - - - - - -
Overige verplichtingen -699 715 - - - 249 265 1.130 -865
Fiscale verliezen en fiscale winsten 960 -297 - - - 925 1.588 2.158 -570
Saldering - - - - - - - -15.029 15.029
 
Uitgestelde belastingvorderingen (verplichtingen) -5.855 1.165 308 - -2.260 -3 -6.645 3.230 -9.875
 
(1) Dit betreft met name omrekenverschillen op balansposten in Britse ponden.

Uitgestelde belastinglast hangt samen met de volgende onderdelen
2015           Balans op 31 december
In duizenden euro Netto balanspositie op 1 januari Opgenomen in winst- en verliesrekening Opgenomen in niet-gerealiseerde resultaten Bedragen rechtstreeks verwerkt in het eigen vermogen Verworven via bedrijfscombinaties en desinvesteringen Herclassificatie en overig (1) Netto Uitgestelde belastingvorderingen Uitgestelde belastingverplichtingen
 
Materiële vaste activa -15.240 1.014 - - - -821 -15.047 655 -15.702
Immateriële activa -4.318 706 - - - -204 -3.816 204 -4.020
Voorraden en biologische activa -91 96 - - - 2 7 114 -107
Vorderingen en andere activa 906 -1.254 - - - 83 -265 571 -836
Personeelsbeloningen 16.020 -2.352 -2.452 1.005 - 784 13.005 13.005 -
Overige langlopende voorzieningen en verplichtingen - - - - - - - - -
Op aandelen gebaseerde betalingen met afwikkeling in eigenvermogensinstrumenten - - - - - - - - -
Overige verplichtingen -1.063 171 - - - 193 -699 - -699
Fiscale verliezen en fiscale winsten 1.468 503 - -1.020 - 9 960 3.601 -2.641
Saldering - - - - - - - -15.015 15.015
 
Uitgestelde belastingvorderingen (verplichtingen) -2.318 -1.116 -2.452 -15 - 46 -5.855 3.135 -8.990
 
(1) Dit betreft met name omrekenverschillen op balansposten in Britse ponden.

2.2.4.1.4

De Groep verwacht dat de opgenomen posten voor belastingverplichtingen toereikend zijn voor de nog niet afgewikkelde jaren, gebaseerd op een evaluatie van veel factoren, waaronder interpretatie van de belastingwetgeving en ervaringen uit het verleden. De Groep saldeert belastingvorderingen en belastingverplichtingen uitsluitend en alleen indien er een afdwingbaar recht is op compensatie. Ter zake van de uitgestelde belastingvorderingen acht de Groep - op basis van de vooruitzichten - dat er voldoende toekomstige belastbare winsten beschikbaar zullen zijn om de uitgestelde belastingvordering te benutten.

E. Niet opgenomen uitgestelde belastingvorderingen

Uitgestelde belastingvorderingen zijn niet opgenomen voor zover het de compensabele verliezen betreft in Duitsland, omdat de Directie niet zeker is dat voldoende winsten zullen worden gegenereerd waarmee deze verliezen kunnen worden gecompenseerd. Deze belastingvorderingen zijn opgenomen in het overzicht van niet-gewaardeerde fiscale verliezen voor een bedrag van €3,9 miljoen per 31 december 2016 (31 december 2015: €4,2 miljoen), met een belastingeffect van €1,1 miljoen (31 december 2015: €1,3 miljoen). De compensabele verliezen zijn onbeperkt voorwaarts verrekenbaar, maar de Directie hanteert een periode van 10 jaar om vast te stellen of fiscale verliezen gecompenseerd kunnen worden.

Daarnaast zijn uitgestelde belastingvorderingen met betrekking tot fiscale verliezen op de verkoop van onroerend goed in het Verenigd Koninkrijk niet opgenomen. Het betreft een bedrag per 31 december 2016 ter grootte van €3,2 miljoen (31 december 2015: €3,3 miljoen), met een belastingeffect van €0,6 miljoen (31 december 2015: €0,7 miljoen). Deze compensabele verliezen kunnen alleen worden gecompenseerd met toekomstige winsten op de verkoop van specifieke activa, zoals onroerend goed. Omdat de Directie niet voornemens is over te gaan tot verkoop van onroerend goed, is compensatie van deze fiscale verliezen hoogst onzeker en zijn deze compensabele verliezen niet gewaardeerd.

Tevens wordt in Nederland geen uitgestelde belastingvordering opgenomen voor onroerende zaken waarbij de fiscale waarde per einde boekjaar hoger is dan de commerciële waarde en waarbij geen voornemen tot verkoop of sloop bestaat. Ook wordt niet verwacht dat met betrekking tot deze specifieke onroerende zaken de mogelijkheden voor fiscale afschrijving in de nabije toekomst significant zullen toenemen omdat de Directie verwacht dat de WOZ waarderingen van deze objecten in de nabije toekomst niet significant zullen dalen, hetgeen ruimte zou bieden voor fiscale afschrijving. Dit betreft een bedrag per 31 december 2016 ter grootte van €2,9 miljoen (31 december 2015: €2,1 miljoen), met een belastingeffect van €0,7 miljoen (31 december 2015: €0,5 miljoen).

F. Fiscale eenheid

De Groep en de Nederlandse dochtermaatschappijen waarin de Groep een 100% belang heeft vormen een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting, waarvan ForFarmers N.V. het groepshoofd is. Voor de BTW bestaat een vergelijkbare fiscale eenheid voor de Nederlandse dochtermaatschappijen. Deze fiscale eenheid bevat ook de meerderheidsaandeelhouder Coöperatie FromFarmers U.A., welke het hoofd is van deze fiscale eenheid. Bij het hoofd van de fiscale eenheid wordt de volledige actuele vordering of schuld aan de fiscus in de balans opgenomen. Verrekening van belastingen binnen de fiscale eenheid vinden plaats alsof ieder vennootschap zelfstandig belastingplichtig is. Iedere vennootschap die deel uitmaakt van de fiscale eenheid is hoofdelijk aansprakelijk voor de fiscale verplichtingen van de fiscale eenheid als geheel.

Een aantal vennootschappen in Duitsland vormen een fiscale eenheid voor de winstbelastingen (‘Organschaft’ voor ‘Körperschaftsteuer‘ en ‘Gewerbesteuer’). Verrekening van belastingen binnen de fiscale eenheid vinden plaats alsof ieder vennootschap zelfstandig belastingplichtig is.

De vennootschappen in het Verenigd Koninkrijk vormen een fiscale eenheid voor de winstbelastingen (‘Group Relief’) en BTW. Verrekening van belastingen binnen de fiscale eenheid vinden plaats alsof ieder vennootschap zelfstandig belastingplichtig is.

Belastingtarieven

  2016 2015
 
Belastingtarieven    
Nederland 25,00% 25,00%
Duitsland (gemiddeld) 28,90% 30,00%
België 33,99% 33,99%
Verenigd Koninkrijk (gemiddeld) 20,00% 20,25%

G. Belastingen op deelnemingen verwerkt volgens de ‘equity’-methode

Vennootschapsbelasting op de resultaten van HaBeMa worden met de belastingautoriteiten afgerekend door ForFarmers Langförden, Duitsland (indirect aandeelhouder). De resultaten van HaBeMa worden verantwoord op basis van de ‘equity’-methode en worden gepresenteerd in de geconsolideerde winst-en-verliesrekening na aftrek van winstbelastingen. Deze lasten uit hoofde van winstbelasting worden in mindering gebracht op het aandeel in het resultaat van deelnemingen verwerkt volgens de ‘equity’-methode en bedroegen in 2016 €889 duizend (2015: €1.053 duizend).

Handelsbelastingen met betrekking tot HaBeMa (‘Gewerbesteuer’) worden gedragen door HaBeMa zelf.

 
 

2.2.4.1.5

2.2.5 Activa

2.2.5.1 17. Materiële vaste activa

A. Aansluiting van de boekwaarde

In duizenden euro Grond & gebouwen Machines & installaties Andere vaste bedrijfsmiddelen Activa in uitvoering Totaal
Kostprijs
Stand op 1 januari 2015 150.525 193.381 54.454 4.196 402.556
Verworven via bedrijfscombinaties - - - - -
Verworven 672 3.641 3.623 16.335 24.271
Herclassificatie activa in uitvoering 332 10.379 1.874 -12.585 -
Afgestoten -1.545 -9.821 -5.002 - -16.368
Effect van wijzigingen in wisselkoersen 3.737 5.990 101 67 9.895
Stand op 31 december 2015 153.721 203.570 55.050 8.013 420.354
 
Stand op 1 januari 2016 153.721 203.570 55.050 8.013 420.354
Verworven via bedrijfscombinaties - - 104 - 104
Desinvesteringen -121 -905 - -143 -1.169
Verworven 513 3.818 7.348 19.938 31.617
Herclassificatie activa in uitvoering 154 14.750 354 -15.258 -
Herclassificatie - -21.111 21.111 - -
Afgestoten - -3.767 -3.134 -139 -7.040
Effect van wijzigingen in wisselkoersen -9.356 -13.986 -1.024 -1.028 -25.394
Stand op 31 december 2016 144.911 182.369 79.809 11.383 418.472
 
Cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingsverliezen
Stand op 1 januari 2015 -57.828 -117.211 -37.243 - -212.282
Afschrijvingen -4.149 -12.219 -3.831 - -20.199
Afgestoten 1.656 9.491 4.194 - 15.341
Effect van wijzigingen in wisselkoersen -2.302 -3.107 -74 - -5.483
Stand op 31 december 2015 -62.623 -123.046 -36.954 - -222.623
 
Stand op 1 januari 2016 -62.623 -123.046 -36.954 - -222.623
Verworven via bedrijfscombinaties - - -65 - -65
Desinvesteringen 73 528 - - 601
Afschrijvingen -3.688 -9.754 -6.936 - -20.378
Herclassificatie - 5.735 -5.735 - -
Afgestoten - 3.585 1.969 - 5.554
Effect van wijzigingen in wisselkoersen 5.576 4.924 2.688 - 13.188
Stand op 31 december 2016 -60.662 -118.028 -45.033 - -223.723
 
Boekwaarden
Op 1 januari 2015 92.697 76.170 17.211 4.196 190.274
Op 31 december 2015 91.098 80.524 18.096 8.013 197.731
Op 31 december 2016 84.249 64.341 34.776 11.383 194.749

2.2.5.1.1

In het Verenigd Koninkrijk is gestart met de bouw van een nieuwe productiefaciliteit (Exeter) en een centraal kantoor (Bury St. Edmunds). Hiermee is een investering gemoeid van £10 miljoen respectievelijk £4 miljoen (tegen koers van 31 december 2016 omgerekend €11,7 miljoen respectievelijk €4,7 miljoen), waarvan reeds een deel is verantwoord als Activa in uitvoering.

 

 

 

 

B. Bijzondere waardeverminderingen

In 2016 en 2015 zijn er geen indicatoren geweest voor bijzondere waardeverminderingen op materiële vaste activa.

C. Lease van andere vaste bedrijfsmiddelen

De Groep least activa via een aantal financiële lease contracten. De daarbij behorende leaseverplichtingen zijn opgenomen onder de leningen en overige financieringsverplichtingen. Per 31 december 2016 bedroeg de netto boekwaarde van de geleasede activa €236 duizend (2015: €352 duizend). De daling van de boekwaarde komt doordat geleasede activa vervangen worden door gekochte activa.

2.2.5.2 18. Immateriële activa en goodwill

A. Aansluiting van de boekwaarde

In duizenden euro Goodwill Klantenportefeuilles Handels- en merknamen Software Immateriële activa in uitvoering Totaal
Kostprijs
Stand op 1 januari 2015 49.430 24.354 1.803 10.049 - 85.636
Verworven via bedrijfscombinaties 1.976 12.072 - - - 14.048
Verworven - 360 - 635 - 995
Afgestoten - - -992 -8 - -1.000
Effect van wijzigingen in wisselkoersen 1.456 1.253 67 568 - 3.344
Stand op 31 december 2015 52.862 38.039 878 11.244 - 103.023
 
Stand op 1 januari 2016 52.862 38.039 878 11.244 - 103.023
Verworven via bedrijfscombinaties 15.569 9.039 - - - 24.608
Desinvesteringen - - - - - -
Verworven - 500 - 586 963 2.049
Afgestoten - - - -4 - -4
Effect van wijzigingen in wisselkoersen -3.948 -5.124 - -1.427 - -10.499
Stand op 31 december 2016 64.483 42.454 878 10.399 963 119.177
 
Cumulatieve amortisatie en bijzondere waardeverminderingsverliezen
Stand op 1 januari 2015 - -3.549 -1.803 -2.936 - -8.288
Amortisatie - -3.112 - -2.273 - -5.385
Afgestoten - - 992 8 - 1.000
Bijzonder waardeverminderingsverlies - -454 - - - -454
Effect van wijzigingen in wisselkoersen - -132 -67 -495 - -694
Stand op 31 december 2015 - -7.247 -878 -5.696 - -13.821
 
Stand op 1 januari 2016 - -7.247 -878 -5.696 - -13.821
Desinvesteringen - - - - - -
Amortisatie - -3.356 - -2.310 - -5.666
Bijzonder waardeverminderingsverlies - - - - - -
Afgestoten - - - 24 - 24
Effect van wijzigingen in wisselkoersen - 1.056 - 1.411 - 2.467
Stand op 31 december 2016 - -9.547 -878 -6.571 - -16.996
 
Boekwaarden
Op 1 januari 2015 49.430 20.805 - 7.113 - 77.348
Op 31 december 2015 52.862 30.792 - 5.548 - 89.202
Op 31 december 2016 64.483 32.907 - 3.828 963 102.181

De goodwill en overige mutaties 'verworven via bedrijfscombinaties' van in totaal €24.608 duizend hebben betrekking op de acquisitie van Vleuten-Steijn (2015: in totaal €14.048 duizend verkregen immateriële activa en goodwill van Countrywide Farmers), zie noot 5.

2.2.5.2.1

B. Amortisatie

De amortisatie van klantenportefeuille, handelsmerken en software is verantwoord onder de kosten van afschrijvingen en amortisatie. Het afgestoten bedrag onder handels- en merknamen in 2015 heeft betrekking op handelsnamen welke niet meer worden gebruikt door de Groep.

C. Impairment test

(i) Impairment test op kasstroom genererende eenheden die goodwill bevatten

Vanaf 2016 voert de Groep haar goodwill impairment test jaarlijks in het derde kwartaal uit en op een ander moment indien sprake is van een aanwijzing voor een bijzondere waardevermindering ten aanzien van goodwill. In 2015 was deze test in verband met de IFRS transitie uitgevoerd in het vierde kwartaal van dat jaar. Goodwill wordt gevolgd en getest op het niveau van de clusters. De Groep evalueert, onder andere, de verhouding tussen de realiseerbare waarde en de boekwaarde, bij de evaluatie van indicatoren voor eventuele bijzondere waardeverminderingen.

De goodwill is als volgt aan de kasstroomgenererende eenheden gealloceerd:

In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Nederland 34.881 19.312
Duitsland/België 4.017 4.017
Verenigd Koninkrijk 25.585 29.533
 
Totaal 64.483 52.862

Informatie over de realiseerbare waarde inclusief de belangrijkste aannames

2016
Voor de 2016 goodwill impairment test is de realiseerbare waarde van de verschillende kasstroomgenererende eenheden gebaseerd op de bedrijfswaarde, die is bepaald door contantmaking van de toekomstige kasstromen uit het voortgezette gebruik van deze kasstroomgenererende eenheden. Deze methode is veranderd ten opzichte van 2015 zodat de Groep bij de waardebepaling betere aansluiting heeft bij haar interne prestatiemaatstaven.

De belangrijkste aannames die zijn toegepast voor de berekening van de 2016 bedrijfswaarde per kasstroomgenererende eenheid zijn opgenomen in onderstaande tabel.

In procenten Disconteringsvoet Eindwaarde groeivoet Verwachte EBITDA-groei (gemiddelde voor komende vijf jaar)
 
Nederland 8,31% 0,75% 2,90%
Duitsland/België 8,45% 0,75% 8,16%
Verenigd Koninkrijk 8,87% 1,87% 8,07%

De disconteringsvoet is een maatstaf voor belastingen, gebaseerd op het rendement op 30-jarige staatsobligaties die zijn uitgegeven in de relevante markt en in dezelfde valuta als de kasstromen, gecorrigeerd voor een risico-opslag die recht doet aan het hogere risico van beleggingen in effecten in het algemeen en het systeemrisico van de specifieke kasstroomgenererende eenheid.

De gemiddelde groeipercentages van de EBITDA zijn afgeleid van de geprognotiseerde brutowinsten welke zijn geschat rekening houdend met de gemiddelde groei van de laatste jaren en de geschatte verkoopvolumes in tonnen. Om tot de geprognotiseerde brutowinst te komen is in eerste instantie een inschatting gemaakt van de ontwikkeling van de marge per ton, niet van de ontwikkelingen van verkoopprijzen. De ontwikkeling van de prijzen van grondstoffen is moeilijk te voorspellen.

De bedrijfswaarden van de kasstroomgenererende eenheden zijn bepaald op basis van het budget 2016 en de meerjarenplannen tot en met 2020. Voor de periode na 2020 is een groeipercentage gehanteerd dat gelijk is aan de verwachte inflatiepercentages voor de lange termijn, zoals in de markt gebruikelijk is.

2015
Voor de 2015 goodwill impairment test was de realiseerbare waarde van de verschillende kasstroomgenererende eenheden gebaseerd op reële waarde minus kosten van verkoop en geschat door gebruikmaking van waarderingsmodel gebaseerd op een factor maal de winstgevendheid. De waarderingsfactoren zijn gebaseerd op een combinatie van waarderingsfactoren van vergelijkbare concurrerende ondernemingen, waarderingsfactoren zoals gehanteerd door analisten en waarderingsfactoren uit transacties die hebben plaatsgevonden. De Groep heeft de realiseerbare waarde vastgesteld in het midden van de berekende realiseerbare waarden gebruik makend van de verschillende waarderingsfactoren zoals beschreven. De berekening van de reële waarde is geclassificeerd als Niveau 2 reële waarde gebaseerd op de input in de gebruikte waarderingsmethode. Gezien de vergelijkbaarheid van de kasstroomgenererende eenheden heeft de Groep dezelfde waarderingsfactoren gebruikt bij het vaststellen van de reële waarde minus de kosten van verkoop van de verschillende kasstroomgenererende eenheden.

De belangrijkste aannames die de Groep heeft gebruikt in de schattingen van de realiseerbare waarden worden hierna weergegeven en betreffen EBITDA (resultaat uit bedrijfsactiviteiten vermeerderd met afschrijvingen en amortisatie) factoren. De waarden welke zijn toegekend aan de variabelen zijn de weerslag van de evaluatie door de Directie van trends in de relevante bedrijfstakken en zijn gebaseerd op historische data uit zowel externe als interne bronnen.

Om tot een EBITDA te komen waarop de waarderingsfactor kan worden toegepast, wordt de EBITDA genormaliseerd voor incidentele elementen. De ontwikkeling van EBITDA is geschat rekening houdende met ervaringen uit het verleden, aangepast als volgt:

  • de groei van de brutomarge is geschat rekening houdend met de gemiddelde groei van de laatste jaren en de geschatte verkoopvolumes en prijsontwikkeling. Er is een inschatting gemaakt van de ontwikkeling van de bruto marge, niet van de ontwikkelingen van verkoopprijzen. De ontwikkeling van de prijzen van grondstoffen is moeilijk te voorspellen.
  • de geschatte kasstromen gerelateerd aan een herstructurering die naar verwachting zal worden doorgevoerd in een prognosejaar is verwerkt in de schattingen van de EBITDA.

De waarderingsfactor om de reële waarde vast te stellen in 2015 bedroeg 7,1x gelijk voor alle kasstroom genererende entiteiten.

Uitkomst van de goodwill impairment test en gevoeligheidsanalyse

De uitkomst van de goodwill impairment test van de kasstroomgenererende eenheden laat zien dat de realiseerbare waarden de boekwaarden van de kasstroom genererende eenheden overstijgen, waardoor er geen noodzaak is tot een verantwoording van een bijzonder waardeverminderings­verlies (2015: idem). Een redelijke aanpassing van de aannames leidt in deze gevallen niet tot realiseerbare waarden lager dan de boekwaarden van deze kasstroomgenererende eenheden (2015: idem).

(ii) Impairment test op andere immateriële activa dan goodwill

In 2015 heeft de Groep een afwaardering verantwoord van €454 duizend van de waarde van de klantenportefeuilles in het Verenigd Koninkrijk.

2.2.5.3 19. Vastgoedbeleggingen

A. Aansluiting van de boekwaarde

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Stand op 1 januari 822 5.400
Herclassificatie naar activa aangehouden voor de verkoop - -4.579
Effect van wijzigingen in wisselkoersen - 1
Overige mutaties 8 -
 
Stand op 31 december 830 822
 
Kostprijs 3.735 8.505
Cumulatieve afschrijvingen -2.905 -7.683
 
Boekwaarde op 31 december 830 822

De vastgoedbeleggingen bestaan uit een aantal bedrijfspanden en terreinen die niet langer dienstbaar zijn aan de voeder activiteiten van de Groep en op termijn zullen worden afgestoten. In 2016 hebben zich geen materiële wijzigingen voorgedaan in de samenstelling en omvang van de vastgoedbeleggingen.

Eind 2015 is een stuk grond in Oss (Nederland) gereclassificeerd van vastgoedbeleggingen naar activa aangehouden voor verkoop, omdat de Directie had voorgenomen dit stuk grond te verkopen en verwachtte dat de transactie kon worden afgerond binnen twaalf maanden na balansdatum. In het eerste halfjaar van 2016, is het stuk grond in Oss verkocht voor €5,6 miljoen, resulterend in een boekwinst van €0,9 miljoen, welke geclassificeerd is als overige bedrijfsopbrengsten in de winst-en-verliesrekening, zie noot 10.

 
 

B. Informatie over de reële waarde

De reële waarde van de vastgoedbeleggingen is vastgesteld door externe, onafhankelijke vastgoedtaxateurs die over adequate professionele kwalificaties en ervaring beschikken en door rekening te houden met de verkoopprijzen die recent zijn overeengekomen.

De vastgestelde reële waarde voor de vastgoedbeleggingen bedroeg €2,1 miljoen (31 december 2015: €2,0 miljoen) en is geclassificeerd als een Niveau 3 reële waarde gebaseerd op de informatie die is afgeleid van markttransacties.

Onderstaande tabel geeft de waarderingstechnieken weer die zijn gebruikt in vaststelling van de reële waarde van de vastgoedbeleggingen evenals de belangrijke niet waarneembare input die is gebruikt.

Waarderingstechniek Belangrijke niet-waarneembare input Onderlinge relatie tussen belangrijke niet-waarneembare input en de bepaling van de reële waarde
Prijs van de transactie:    De geschatte reële waarde zal toenemen (afnemen) als:
De reële waarde van de vastgoedbelegging wordt vastgesteld op beschikbare marktinformatie voor grond op een vergelijkbare locatie in vergelijkbare condities · Conditie van de vastgoedbelegging · De beoordeelde conditie van de vastgoedbelegging beter zou zijn
  · Vergelijkbaarheid van locatie · De locatie als een meer gewilde locatie zou worden beschouwd
  · Beoordeling van de inbaarheid van vorderingen gerelateerd aan een specifieke vastgoedbelegging in Nederland · De inbaarheid van de gerelateerde vorderingen hoger zou worden ingeschat

2.2.5.4 20. Deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'- methode

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Belang in joint venture 21.653 19.714
 

 
In duizenden euro 2016 2015
Aandeel in het resultaat deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'-methode, na belastingen
 
Joint venture 3.816 4.651
Overige - 30
  3.816 4.681

2.2.5.4.1

Joint venture

HaBeMa Futtermittel Produktions- und Umschlagsgesellschaft GmbH & Co. KG (HaBeMa) is de enige joint venture waarin de Groep participeert. HaBeMa is een van de leveranciers van de Groep en is hoofdzakelijk actief in de handel, op- en overslag van grondstoffen en productie van mengvoer in Hamburg, Duitsland.

HaBeMa is gestructureerd als een separate juridische entiteit en de Groep heeft een belang in de netto-activa van de entiteit. Op basis daarvan heeft de Groep haar participatie geclassificeerd als joint venture. De Groep heeft geen contractuele verplichtingen of voorwaardelijke verplichtingen naar HaBeMa, anders dan uit hoofde van inkopen van goederen als onderdeel van de normale bedrijfsvoering.

Vennootschapsbelasting op de resultaten van HaBeMa worden met de belastingautoriteiten afgerekend door ForFarmers Langförden, Duitsland (indirect aandeelhouder). De resultaten van HaBeMa worden verantwoord op basis van de ‘equity’-methode en worden gepresenteerd in de geconsolideerde winst-en-verliesrekening na aftrek van winstbelastingen. Deze lasten uit hoofde van winstbelasting worden in mindering gebracht op het aandeel in het resultaat van deelnemingen verwerkt volgens de ‘equity’-methode en bedroegen in 2016 €889 duizend (2015: €1.053 duizend). Handelsbelastingen met betrekking tot HaBeMa (‘Gewerbesteuer’) worden gedragen door HaBeMa zelf.

2.2.5.4.2

In onderstaande tabel wordt de financiële informatie van HaBeMa weergegeven die is verwerkt in haar jaarrekening en aangepast voor verschillen in waarderingsgrondslagen. De tabel laat ook de aansluiting zien tussen de samengevatte financiële informatie en de boekwaarde van het belang van de Groep in HaBeMa.

 
In duizenden euro   31 december 2016 31 december 2015
 
Percentage eigendomsbelang   50% 50%
 
Vaste activa   40.546 38.340
Geldmiddelen en kasequivalenten   2.376 1.920
Overige vlottende activa   21.207 22.100
Vlottende activa   23.583 24.020
Leningen en overige financieringsverplichtingen   -5.730 -6.780
Overige langlopende verplichtingen   -9.424 -8.507
Langlopende verplichtingen   -15.154 -15.287
Leningen en overige financieringsverplichtingen   -1.282 -1.213
Overige kortlopende verplichtingen   -4.387 -6.431
Kortlopende verplichtingen   -5.669 -7.644
 
Netto-activa (100%)   43.306 39.429
 
Aandeel Groep in de netto-activa (50%)   21.653 19.714
 
Boekwaarde belang joint venture   21.653 19.714

 
In duizenden euro noot 31 december 2016 31 december 2015
 
Omzet   155.877 176.012
Afschrijvingen en amortisatie   -4.009 -3.666
Rentelasten   -812 -316
Belastinglast   -1.818 -2.219
 
Gerealiseerd resultaat (100%)   9.410 11.408
Niet-gerealiseerd resultaat (100%)   -2 30
Totale gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten (100%)   9.408 11.438
 
Gerealiseerd resultaat (50%)   4.705 5.704
Aandeel groep in belastinglast van de deelneming verwerkt volgens de 'equity'-methode 16G -889 -1.053
Aandeel Groep in totale gerealiseerde resultaten, na belasting   3.816 4.651
 
Niet-gerealiseerd resultaat, na belasting (50%) 26 -1 15
 
Aandeel Groep in totale gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten, na belasting   3.815 4.666
 
Door Groep ontvangen dividenden   2.766 5.753

2.2.5.5 21. Handels- en overige vorderingen

 
In duizenden euro noot 31 december 2016 31 december 2015
 
Vorderingen op handelsdebiteuren   183.457 200.374
Vordering op verbonden partij 37 4.226 4.046
Leningen aan medewerkers   409 500
Overige beleggingen   28 38
Belastingen (anders dan vennootschapsbelasting) en sociale lasten   4.982 10.401
Voor afdekking gebruikte valutatermijncontracten (derivaten) 31D 36 -
Voor afdekking gebruikte brandstof swaps (derivaten) 31D 115 -
Vooruitbetalingen   5.288 6.855
Overlopende activa   26.147 21.741
 
Totaal   224.688 243.955
 
Langlopend   10.952 12.532
Kortlopend   213.736 231.423
 
Totaal   224.688 243.955

2.2.5.5.1

De langlopende handels- en overige vorderingen bestaan uit:

  • Vorderingen die vervallen na meer dan een jaar, die grotendeels rentedragend zijn en hoofdzakelijk leningen betreffen aan afnemers en waarvoor, indien mogelijk, zekerheden zijn afgegeven in de vorm van voerequivalenten, participatierekeningen, veestapel en onroerend goed.
  • Leningen aan medewerkers, waarop het niveau van de rente gelijk is aan de rente op Nederlandse staatsleningen en tenminste gelijk aan de rente als bedoeld in Artikel 59 Uitvoeringsbesluit Loonbelasting 2001. De terugbetaling van de leningen bedraagt minimaal 7,5% per jaar van het oorspronkelijke bedrag, met ingang van 2015. Als zekerheid voor nakoming van de verplichtingen is pandrecht gevestigd op de certificaten van aandelen die met deze leningen zijn verworven. De marktwaarde van deze certificaten van aandelen is per de balansdatum groter dan de waarde van de leningen. Deze leningen zijn verstrekt als onderdeel van het medewerkersparticipatieplan 2007-2009. Er worden geen nieuwe leningen meer verstrekt aan medewerkers.

De overige vorderingen, vooruitbetalingen en transitorische activa bestaan hoofdzakelijk uit nog te factureren bedragen aan afnemers en vooruitbetalingen aan leveranciers.

Informatie over de blootstelling van de Groep aan kredietrisico’s en marktrisico’s en bijzondere waardeverminderingen op handels- en overige vorderingen is weergegeven in noot 31 (financiële instrumenten).

2.2.5.6 22. Voorraden

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Grond- en hulpstoffen 53.546 63.053
Gereed product 9.241 9.616
Overige voorraden 7.237 11.006
 
Totaal 70.024 83.675

De daling van de voorraden wordt voornamelijk veroorzaakt door een daling van de gemiddelde prijs van grondstoffen en doordat een deel van de graaninname die bij afnemers wordt gedaan vanaf 2016 is uitbesteed aan derden.

De overige voorraden betreffen de handelsvoorraden die onderdeel uitmaken van de 'Total Feed activiteiten' van de Groep en betreffen vooral meststoffen en zaden.

In 2016 is op voorraden een bedrag van €35 duizend afgeschreven (2015: €20 duizend).

Voor wat betreft belangrijke aankoopverplichtingen wordt verwezen naar de toelichting over verplichtingen onder noot 36.
 

   

2.2.5.7 23. Biologische activa

A. Aansluiting van de boekwaarde

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Stand op 1 januari 6.096 5.010
 
Aankopen vee, voer en verzorging 34.222 35.705
Verkopen van vee -37.449 -36.612
Wijziging in reële waarde 2.248 1.993
 
Stand op 31 december 5.117 6.096

Per de balansdatum bestaat de pluimveestapel uit 1.144.592 dieren (2015: 1.494.846 dieren) met een waarde van €5,1 miljoen (2015: €6,1 miljoen). De pluimveestapel bevat hennen en een aantal hanen, die worden opgefokt tot een leeftijd variërend tussen 16 en 20 weken, en daarna worden verkocht aan vermeerderaars. De gehele voorraad betreft vlottende activa.

B. Vaststelling van reële waarden

Reële waarde hiërarchie

De vaststelling van de reële waarde van de hanen en hennen is geclassificeerd als Niveau 3 reële waarde gebaseerd op de productiekosten plus een proportioneel deel van de marge die zal worden gerealiseerd bij verkoop. Er bestaat geen actieve markt met publieke marktprijzen voor deze hennen en daarom beschouwt de Directie de prijs van de meest recente markttransacties als de meest betrouwbare schatting voor de reële waarde resulterend in een Niveau 3 reële waarde hiërarchie.

Niveau 3 reële waarden

Onderstaande tabel geeft een specificatie van de totale winsten (verliezen) verantwoord in de kosten van grond en hulpstoffen met betrekking tot Niveau 3 reële waarden (veestapel). Het niet-gerealiseerde deel van de wijziging in reële waarde vormt onderdeel van de waardering van de biologische activa per balansdatum.

 
In duizenden euro 2016 2015
Bedragen verwerkt in de winst-en-verliesrekening
 
Wijziging in reële waarde (gerealiseerd) 2.297 2.100
Wijziging in reële waarde (niet-gerealiseerd) -49 -107
 
Totaal 2.248 1.993
 
Bedragen verwerkt in de balans
Wijziging in reële waarde (niet-gerealiseerd) 179 228

 

Waarderingsmethoden en belangrijke niet waarneembare input

Onderstaande tabel geeft de gebruikte waarderingsmethoden weer die zijn gebruikt bij vaststelling van de Niveau 3 reële waarden, evenals de belangrijke niet waarneembare input die is gebruikt.

Type Waarderingstechniek Significante niet-waarneembare input Onderlinge relatie tussen significante niet-waarneembare input en de bepaling van de reële waarde
Vee Waarderingstechniek en transactieprijs De geschatte referentieprijs is gebaseerd op de meest recente markttransacties De geschatte reële waarde zou toenemen (afnemen) als:
Vee bestaat uit hanen en hennen De reële waarde van de hennen en hanen wordt vastgesteld op basis van de productiekosten plus een proportioneel deel van de marge die zal worden gerealiseerd bij verkoop. De marge wordt proportioneel gealloceerd aan de verschillende fasen van volgroeidheid op basis van (0% - 91%), uitvalpercentage inclusief sterfte (3.6%) · het aantal hennen toeneemt (afneemt)
      · het percentage van volgroeidheid toeneemt (afneemt)
      · het uitvalpercentage inclusief sterftecijfer afneemt (toeneemt)

C. Risicobeheer van biologische activa

De Groep is onderhevig aan de volgende risico’s met betrekking tot haar veestapel.

Risico’s op het gebied van regelgeving en milieu

De Groep is onderworpen aan wetten en regels in de verschillende landen waarin zij actief is. De Groep heeft milieubeleid en procedures ingevoerd gericht op het voldoen aan lokale milieu- en overige wetten.

Risico van vraag en aanbod

De Groep is blootgesteld aan de risico’s die het gevolg zijn van variaties in de prijs en het verkoopvolume van haar veestapel. De Directie voert regelmatig trendanalyses uit met betrekking tot de ontwikkeling van de volumes en prijzen van hennen.

Agrarische risico’s

De Groep is blootgesteld aan reguliere risico’s gerelateerd aan agrarische activiteiten, onder andere de risico’s gerelateerd aan dierziekten. De Groep volgt de ontwikkelingen in de markt op de voet en past waar nodig haar beleid aan.

2.2.5.8 24. Geldmiddelen en kasequivalenten

De uitstaande deposito’s betreffen spaarrekeningen die direct kunnen worden aangewend zonder kosten. Op basis hiervan worden de deposito’s als onderdeel van de geldmiddelen en kasequivalenten gezien.

De geldmiddelen en kasequivalenten staan ter vrije beschikking van de Groep. De toename van de geldmiddelen en kasequivalenten wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de gerealiseerde EBITDA en mutaties in werkkapitaal deels gecompenseerd door acquisities, investeringen en betaald dividend.

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Deposito's 43.073 30.062
Banksaldi(1) 109.781 103.003
 
Geldmiddelen en kasequivalenten in de balans 152.854 133.065
 
Bankschulden(1) -45.535 -46.565
 
Geldmiddelen en kasequivalenten in het kasstroomoverzicht 107.319 86.500
 
(1) De accounting policy inzake netting is gewijzigd. Zie noot 2 voor verdere toelichting

2.2.5.9 25. Activa aangehouden voor verkoop

Aansluiting van de boekwaarde
In duizenden euro 2016 2015
 
Stand op 1 januari 4.579 834
Reclassificatie van vastgoedbeleggingen - 4.579
Verkoop -4.579 -834
Aanpassing voor koersverschillen - -
 
Stand op 31 december - 4.579

Eind 2015 is een stuk grond in Oss (Nederland) gereclassificeerd van vastgoedbeleggingen naar activa aangehouden voor verkoop, omdat de Directie had voorgenomen dit stuk grond te verkopen en verwachtte dat de transactie kon worden afgerond binnen twaalf maanden na balansdatum. In 2016 is het stuk grond in Oss verkocht voor €5,6 miljoen. Vanwege €0,1 miljoen verkoopkosten resulteert dit in een boekwinst van €0,9 miljoen, welke geclassificeerd is als overige bedrijfsopbrengsten in de winst-en-verliesrekening, zie noot 10.

2.2.6 Eigen vermogen en verplichtingen

2.2.6.1 26. Eigen vermogen

A. Aandelenkapitaal en agio

 
  Gewone aandelen (aantal) Bedrag in euro
  31 december 2016 31 december 2015 31 december 2016 31 december 2015
 
Gewone aandelen - nominale waarde €0,01 (2015: €1,00) 106.261.040 106.261.040 144.617 144.617
Prioriteitsaandeel - nominale waarde €0,01 (2015: €1,00) 1 1 - -
 
Uitstaand op 31 december - volgestort 106.261.041 106.261.041 144.617 144.617
 
Op 15 april 2016 werd besloten de statuten van de vennootschap te wijzigen waarbij de juridische vorm van de vennootschap werd omgezet in een naamloze vennootschap en de nominale waarde van de aandelen werd verlaagd van €1,00 tot €0,01 per aandeel, met een ingangsdatum van 23 mei 2016. Op 31 december 2016, bestaat het aandelenkapitaal uit 106.261.040 gewone aandelen en 1 prioriteitsaandeel. Per balansdatum waren alle aandelen uitgegeven en volgestort. Het agio bestaat uit het positieve verschil tussen de uitgifteprijs en de nominale waarde van uitgegeven aandelen.

(i) Gewone aandelen

Alle gewone aandelen zijn gelijkgerechtigd. De houders van deze aandelen zijn gerechtigd tot het dividend dat wordt betaald en zijn gerechtigd tot het uitbrengen van een stem per aandeel in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de Vennootschap. Alle rechten verbonden aan de aandelen die worden gehouden door de Groep worden opgeschort tot het moment waarop ze opnieuw worden uitgegeven.

(ii) Prioriteitsaandeel

Het prioriteitsaandeel wordt gehouden door Coöperatie FromFarmers U.A. Aangezien Coöperatie FromFarmers U.A. op de meest recente peildatum van 1 januari 2017, voor meer dan vijftig procent (50%) van de totaal op gewone aandelen uit te brengen stemmen het stemrecht kon uitoefenen op de door haar gehouden aandelen en/of steminstructie kon geven met betrekking tot de door Stichting Beheer- en Administratiekantoor gehouden aandelen, geldt dat Coöperatie FromFarmers U.A. als prioriteitsaandeelhouder:
(i)        een aanbevelingsrecht heeft voor vier van de zes leden van de Raad van Commissarissen;

(ii)      na overleg met de Raad van Commissarissen een commissaris als voorzitter kan benoemen;

(iii)     een goedkeuringsrecht heeft met betrekking tot de besluiten van de Raad van Bestuur omtrent:

  1. het verplaatsen van het hoofdkantoor van de Vennootschap buiten Oost-Nederland (Gelderland en Overijssel);
  2. een belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de Vennootschap of onderneming ten gevolge van (1) overdracht van de onderneming of vrijwel de gehele onderneming aan een derde of (2) het aangaan of verbreken van duurzame samenwerking van de Vennootschap of een dochtermaatschappij met een andere rechtspersoon of vennootschap dan wel als volledig aansprakelijke vennoot in een commanditaire vennootschap of vennootschap onder firma, indien deze samenwerking of verbreking van ingrijpende betekenis is voor de Vennootschap;
  3. het nemen of afstoten van een deelneming in het kapitaal van een vennootschap ter waarde van ten minste een derde van het eigen vermogen volgens de balans met toelichting of, indien de vennootschap een geconsolideerde balans opstelt, volgens de geconsolideerde balans met toelichting volgens de laatst vastgestelde jaarrekening van de Vennootschap, door haar of een dochtermaatschappij;
  4. het wijzigen van de statuten van de Vennootschap;
  5. het aangaan van een fusie of splitsing.

Voor de voorwaarden voor het houden van het prioriteitsaandeel en de bijzondere zeggenschapsrechten die daaraan verbonden zijn in het geval dat stemrecht en/of steminstructie voor 50% of minder kan worden uitgeoefend of gegeven, wordt verwezen naar de Verklaring inzake Corporate Governance.

Het prioriteitsaandeel is geclassificeerd als eigen vermogen, omdat aan het aandeel geen verplichting is verbonden om geldmiddelen in te brengen en geen verrekening vereist in een variabel aantal van de eigenvermogensinstrumenten van de Vennootschap.

B. Aard en doel van reserves

(i) Reserve eigen aandelen

De reserve voor de (certificaten van) aandelen die de Vennootschap in haar eigen kapitaal houdt bestaat uit de kosten van verwerving van deze (certificaten van) aandelen. De (certificaten van) aandelen in eigen bezit worden in mindering gebracht op het eigen vermogen toerekenbaar aan aandeelhouders.

De (certificaten van) aandelen in eigen bezit worden verantwoord tegen kostprijs, welke wordt gevormd door de marktprijs of de dag van verwerving, waarbij de nominale waarde van de aangekochte (certificaten van) aandelen wordt gedebiteerd ten laste van de reserve eigen aandelen. Indien (certificaten van) aandelen in eigen beheer weer worden verkocht wordt de nominale waarde van de aandelen gecrediteerd ten gunste van de reserve eigen aandelen. Ieder verschil tussen de nominale waarde en de marktprijs wordt verantwoord als een correctie op de reserve ingehouden winsten.

Gedurende het boekjaar verwierf de Vennootschap 400.000 (2015: 620.420) van haar eigen (certificaten van) aandelen teneinde in staat te zijn certificaten toe te kennen aan medewerkers in het kader van het mede­werkers­participatieplan. Naast de inkoop van het genoemde aantal (certificaten van) aandelen zijn ook de 82.502 aandelen aangewend voor het werknemers­participatieplan die verworven waren ten behoeve van het voormalige liquidity provider contract (SNS) dat op 24 mei 2016 is afgelopen in verband met de openbare beursnotering op die datum. Per 31 december 2016, hield de Groep 77.580 van de (certificaten van) aandelen in de Vennootschap (2015: 399.429) in eigendom.

De mutatie in de aandelen in eigen bezit kan als volgt worden samengevat:

De mutatie in de reserve eigen aandelen
  Aantal aandelen Nominale waarde in euro
  2016 2015 2016 2015
 
Stand op 1 januari 399.429 466.210 399 466
Terugkoop werknemersparticipatieplan 400.000 620.420 189 620
Heruitgifte werknemersparticiptatieplan -455.664 -642.960 -5 -643
Aanpassing nominale waarde aandelen - - -314 -
Overige mutaties via het handelsplatform -266.185 -44.241 -268 -44
 
Stand op 31 december 77.580 399.429 1 399

De overige mutaties hebben betrekking op certificaten van aandelen verkocht door de voormalige liquidity provider (SNS) onafhankelijk van de Vennootschap.

(ii) Reserve omrekeningsverschillen

De reserve omrekeningsverschillen omvat alle valutaverschillen op vreemde valuta die ontstaan door de omrekening van de jaarrekeningen van buitenlandse activiteiten. De daling van deze reserve per 31 december 2016 is het gevolg van de devaluatie van het Britse pond.

(iii) Reserve kasstroomafdekkingen

De reserve kasstroomafdekkingen omvat het effectieve deel van de cumulatieve nettomutatie in de reële waarde van kasstroomafdekkingsinstrumenten, in afwachting van latere verwerking in het resultaat op het moment dat de afgedekte kasstromen het resultaat raken.

(iv) Overige reserves en ingehouden winsten

De overige reserves worden aangehouden door de Vennootschap op grond van statutaire bepalingen. 
De ingehouden winsten worden gevormd door het saldo van winsten die niet zijn uitgekeerd aan de aandeelhouders.

Op basis van de statuten van de Vennootschap zal een besluit tot uitkering van dividend uitsluitend worden genomen indien en voor zover het eigen vermogen het bedrag van het aandelenkapitaal plus de wettelijke reserves overschrijdt.

Verwezen wordt naar de Overige gegevens waarin de statutaire resultaatbestemmingsregeling is weergegeven.

Voor een verdere detaillering van de overige reserves en ingehouden winsten wordt verwezen naar noot 48, eigen vermogen bij de toelichting van de enkelvoudige jaarrekening.

C. Dividend

De Vennootschap heeft de volgende dividenden vastgesteld en uitgekeerd:

 
In duizenden euro 2016 2015
 
€0.23299 per in aanmerking komend gewoon aandeel (2015: €0.17629) 24.734 18.707
 
  24.734 18.707

Na de balansdatum heeft de Directie de volgende dividenden voorgesteld. Voor de dividenden is geen verplichting opgenomen en er zijn geen fiscale gevolgen voor de Vennootschap.

 
In duizenden euro 2016 2015
 
€0,24218 per in aanmerking komend gewoon aandeel (2015: €0,23299) 25.715 24.665
 
  25.715 24.665

2.2.6.1.1

D. Niet-gerealiseerde resultaten geaccumuleerd in de reserves, na belasting

 
 
    Toe te rekenen aan eigenaren van de Vennootschap    
In duizenden euro noot Reserve omrekenings- verschillen Reserve kasstroom- afdekkingen Overige reserves en ingehouden winsten Totaal Minder- heids- belangen Totaal niet-gerealiseerde resultaten
2016              
Herwaardering van toegezegd-pensioenverplichtingen 15B , 16B - - -210 -210 - -210
Buitenlandse activiteiten - valutaomrekeningsverschillen 16B -8.114 - - -8.114 - -8.114
Kasstroomafdekkingen - effectieve deel van reële waardeveranderingen 16B - 493 - 493 - 493
Kasstroomafdekkingen - geherclassificeerd naar de winst-en-verliesrekening / balans 16B - -466 - -466 - -466
Deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'-methode - aandeel in niet-gerealiseerde resultaten 16B - - -1 -1 - -1
Totaal   -8.114 27 -211 -8.298 - -8.298
 
2015              
Herwaardering van toegezegd-pensioenverplichtingen 15B , 16B - - 4.851 4.851 - 4.851
Buitenlandse activiteiten - valutaomrekeningsverschillen 16B 2.179 - - 2.179 - 2.179
Deelnemingen verwerkt volgens de 'equity'-methode - aandeel in niet-gerealiseerde resultaten 16B - - 15 15 - 15
Totaal   2.179 - 4.866 7.045 - 7.045

2.2.6.2 27. Kapitaalmanagement


In het kader van ForFarmers’ kapitaalmanagement wordt onder vermogen begrepen aandelenkapitaal, agio en alle overige eigen vermogen bestanddelen die kunnen worden toegerekend aan de aandeelhouders van het hoofd van de groep. De Directie bewaakt de gemiddelde vermogensverhouding evenals het niveau van het dividend dat wordt uitgekeerd aan gewone aandeelhouders.

De Directie heeft de prestatie­maatstaf 'onderliggende EBITDA' gepresenteerd, aangezien zij deze prestatie­maatstaf volgt op geconsolideerd niveau en zij van mening is dat deze maatstaf relevant is voor een begrip van de financiële prestaties van de Groep. Onderliggende EBITDA wordt berekend door het bedrijfs­resultaat te schonen van het effect van afschrijving, amortisatie, herstucturings­kosten, bijzondere-waardeverminderingsverliezen/ terugnemingen gerelateerd aan vaste activa en de boekresultaten op verkochte bedrijfsonderdelen en activa aangehouden voor verkoop.
Onderliggende EBITDA is geen gedefinieerde prestatie­maatstaf binnen IFRS. De definitie van de Groep van onderliggende EBITDA is mogelijk niet vergelijkbaar met gelijknamige prestatie­maatstaven en toelichtingen van andere entiteiten. ForFarmers heeft eerder de doel­stelling afgegeven voor de middellange termijn ten aanzien van een gemiddelde jaarlijkse EDITDA groei van in de 'mid single digits' bij gelijkblijvende koersen.

2.2.6.2.1

In duizenden euro noot 2016 2015
 
Bedrijfsresultaat (EBIT)   67.833 64.050
Afschrijvingen en amortisatie (inclusief bijzonder waardeverminderingsverlies)   26.044 26.038
EBITDA   93.877 90.088
 
Boekresultaat verkochte bedrijfsonderdelen** 10 - 1.152 - 1.378
Boekresultaat op verkoop van materiële vaste activa** 10 - 103  
Boekresultaat op verkoop van activa aangehouden voor verkoop** 10 , 25 - 900 -
Boekresultaat verkochte bedrijfsonderdelen / activa aangehouden voor verkoop   - 2.155 - 1.378
Herstructureringskosten   1.887 1.281
 
Effect IFRS op pensioenen Nederland**   - 400
Herstructureringskosten / Bijzondere waardeverminderingen vaste activa   1.887 1.681
 
Onderliggende* EBITDA   93.609 90.391
 
Effect valutakoersveranderingen   3.288 -
Onderliggende* EBITDA, tegen gelijkblijvende koersen   96.897 90.391
 
* ‘Onderliggende' betekent exclusief incidentele posten
** Incidentele posten conform de definitie van de Groep

2.2.6.2.2

ForFarmers maakt bij de bewaking van haar vermogenspositie gebruik van het rendementscijfer rendement op het gemiddeld geïnvesteerd vermogen. Dit rendementscijfer is gedefinieerd als de EBITDA in verhouding tot het gemiddeld geïnvesteerd vermogen (het 12-maands gemiddelde van de som van het eigen vermogen en langlopende verplichtingen gecorrigeerd voor geldmiddelen en kasequivalenten en activa aangehouden voor verkoop). Voor deze beoordeling wordt gerekend met de onderliggende EBITDA en met het gedurende het boekjaar gemiddeld geïnvesteerde vermogen. Het gemiddeld geïnvesteerd vermogen bedraagt in 2016 €432,8 miljoen (2015: €470,2 miljoen) en het rendement op het gemiddeld geïnvesteerd vermogen bedroeg 21,6% (2015: 19,2%).

Het effect van de valutakoersveranderingen elimineert de invloed van koersveranderingen van de euro ten opzichte van vreemde valuta (dit betreft de devaluatie van het Britse pond).

Financiering

De lange termijn doelstelling van ForFarmers is om de verhouding nettoschuld ten opzichte van de genorma­liseerde EBITDA maximaal 2,5 te laten bedragen. De genormaliseerde EBITDA wordt gedefinieerd conform de convenantbepalingen in de financieringsovereenkomst met de banken, waarvoor wordt verwezen naar noot 28. De netto schuld-genormaliseerde EBITDA ratio per 31 december 2016 en 31 december 2015 kan als volgt worden weergegeven:
 

2.2.6.2.3

 
In duizenden euro noot 2016 2015
 
Leningen en overige financieringsverplichtingen 28 45.778 53.165
Bankschulden 24 45.535 46.565
Minus: geldmiddelen en kasequivalenten 24 -152.854 -133.065
 
Nettoschuld   -61.541 -33.335
 
Bedrijfsresultaat voor afschrijving, amortisatie en bijzondere waardevermindering (EBITDA)   93.877 90.088
Aanpassingen zoals vastgelegd in de financieringsovereenkomst   3.207 -44
 
Genormaliseerde EBITDA   97.084 90.044
 
Leverage ratio (verhouding nettoschuld - genormaliseerde EBITDA)   -0,63 -0,37
Interest coverage ratio (verhouding bedrijfsresultaat - netto financieringslasten)   -19,23 -25,00

2.2.6.2.4

Deze lange termijn doelstelling is lager dan de in het financieringsarrangement vereiste ratio, zie noot 28. ForFarmers heeft in het boekjaar voldaan aan alle financieringsconvenanten.

Medewerkers participatieplan

ForFarmers koopt van tijd tot tijd haar eigen aandelen op de markt. Deze aandelen zijn uitsluitend bedoeld voor gebruik in het kader van de op aandelen gebaseerde beloningsplannen (noot 14). Goedkeuring voor de aankoop van haar eigen aandelen is vereist door de aandeelhoudersvergadering. De aankoop is uitbesteed en ForFarmers besluit slechts over het maximale aantal aandelen dat moet worden aangekocht, niet over de timing noch over de prijs van de aankopen.

2.2.6.3 28. Leningen en overige financieringsverplichtingen

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Bankleningen zonder zekerheden 45.564 52.810
Financiële-leaseverplichtingen 88 157
 
Totaal langlopend 45.652 52.967
 
Kortlopend deel van financiële-leaseverplichtingen 126 198
 
Totaal kortlopend 126 198

De financieringsovereenkomst die in 2014 is afgesloten heeft geen kortlopende aflossingsverplichtingen per 31 december 2016 (31 december 2015: idem). Voor informatie inzake de financieringsovereenkomst wordt verwezen naar de subparagraaf 'Multicurrency revolving facility agreement'.

Informatie over de blootstelling van de Groep aan rente-, vreemde valuta- en liquiditeitsrisico's is toegelicht in noot 31.

 

2.2.6.3.1

A. Voorwaarden en aflossingsschema

De voorwaarden voor de uitstaande leningen kunnen als volgt worden weergegeven:

 
  Valuta Nominale rente Jaar van afloop Nominale waarde 31 december 2016 Boekwaarde 31 december 2016 Nominale waarde 31 december 2015 Boekwaarde 31 december 2015
In duizenden euro   %          
 
Bankleningen zonder zekerheden (variabele rente) GBP LIBOR + 0.7% 2020 46.718 45.564 54.496 52.810
Financiële-leaseverplichtingen GBP 4% - 4,4% 2016-2020 228 214 372 355
 
Totaal rentedragende verplichtingen       46.946 45.778 54.868 53.165

2.2.6.3.2

B. Bankleningen zonder zekerheden

(i) Multicurrency revolving facility agreement

De Groep heeft in 2014 een financieringsovereenkomst (multicurrency revolving facility agreement) afgesloten met ABN AMRO Bank, Rabobank, Lloyds Bank en BNP Paribas welke vrij van zekerheden is. De overeenkomst heeft een looptijd tot 31 januari 2020. Het bedrag van de financiering bedraagt €300 miljoen, bestaande uit een leningsfaciliteit van €200 miljoen en een rekening courant faciliteit van €100 miljoen, waarvan per 31 december 2016 nominaal £40,0 miljoen (€46,7 miljoen) (31 december 2015: £40,0 miljoen (€54,5 miljoen)) werd gebruikt. Het rentepercentage op de financiering is gebaseerd op Euribor en/of Libor (afhankelijk van de valuta waarin bedragen zijn getrokken onder de faciliteit) plus een marge tussen 0,7% en 2,1%. De marge hangt af van de leverage ratio; op basis van de ratio in 2016 bedraagt deze marge 0,7% (2015: 0,7%).

Convenantrichtlijnen

Bestaande richtlijnen voor de financiële ratio’s:

  • Leverage ratio, die wordt bepaald door de netto schuld gedeeld door genormaliseerde EBITDA. De leverage ratio mag niet meer bedragen dan 3,0; waarbij gedurende maximaal drie niet opeenvolgende halfjaarsperioden tijdens de kredietovereenkomst de ratio tussen 3,0 en 3,5 mag liggen.
  • Interest coverage ratio, die wordt bepaald door het resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) te delen door de netto rentelasten en niet tussen nul en 4,0 mag zijn.

Netto schuld betekent het totale bedrag van alle schulden aan kredietinstellingen en andere financiers (inclusief financiële lease overeenkomsten) minus geldmiddelen en kasequivalenten.

EBITDA betekent het bedrijfsresultaat (EBIT) vermeerderd met het bedrag van de amortisatie en afschrijvingen op activa.

Genormaliseerde EBITDA betekent, met betrekking tot een bepaalde periode, de EBITDA in die periode:

  • inclusief EBITDA van een verworven onderneming gedurende de desbetreffende periode voor het deel van die periode voorafgaand aan het moment van acquisitie;
  • exclusief EBITDA toerekenbaar aan een Groepsmaatschappij (of enig onderdeel van de Groep) verkocht tijdens de desbetreffende periode voor het deel voorafgaand aan de datum van verkoop tenzij de verkoopprijs met betrekking tot deze verkoop nog niet in de desbetreffende periode is ontvangen, in welk geval de EBITDA van de verkochte onderneming of activiteit in de genormaliseerde EBITDA zal worden opgenomen, met dien verstande dat wanneer de verkoopprijs deels is ontvangen in de relevante periode een proportioneel deel van de EBITDA van de verkochte onderneming of activiteit zal worden opgenomen in de genormaliseerde EBITDA;
  • inclusief, op aanwijzing door de Groep, buitengewone kosten die zijn opgetreden in de relevante periode en samenhangen met de integratie van een verworven onderneming of met de kosten van ontvlechting bij de verkoop van een onderneming met dien verstande dat het totale bedrag van zulke kosten het bedrag van €25 miljoen niet overschrijdt gedurende de looptijd van de overeenkomst en het bedrag van €10 miljoen niet overschrijdt in een boekjaar. De Groep dient in dit geval een compliance certificaat in te dienen waarop de specificatie van deze buitengewone kosten wordt weergegeven.

Netto rentelasten betekent het netto bedrag van de financiële baten minus rente, commissie, fees, kortingen en andere financiële lasten verantwoord in de relevante periode in overeenstemming met de van toepassing zijnde verslaggevingsregels.

Per 31 december 2016 en per 31 december 2015 waren zowel de leverage ratio als de interest coverage ratio negatief conform de van toepassing zijnde verslaggevingsregels. Hiermee voldoet ForFarmers zowel per 31 december 2016 als per 31 december 2015 volledig aan de voorwaarden en condities van de convenanten.

(ii) Overige leningen zonder zekerheden

ForFarmers Thesing, Duitsland, heeft een financieringsovereenkomst met de Bremer Landesbank, vrij van zekerheden, met een maximum bedrag van €6 miljoen. Van deze faciliteit wordt per balansdatum geen gebruik gemaakt (31 december 2015: €1,8 miljoen, als rekening courant krediet met een rente van 1,214%).

2.2.6.3.3

C. Financiële lease verplichtingen

Financiële lease verplichtingen kunnen als volgt worden weergegeven:

 
  31 december 2016 31 december 2015
In duizenden euro Toekomstige minimale leasebetalingen Rente Contante waarde van minimale leasebetalingen Toekomstige minimale leasebetalingen Rente Contante waarde van minimale leasebetalingen
 
Minder dan 1 jaar 132 6 126 200 2 198
Tussen 1 en 5 jaar 96 8 88 172 15 157
Meer dan 5 jaar - - - - - -
 
Totaal 228 14 214 372 17 355

De daling van de toekomstige lease betalingen komt doordat activa die voorheen werden geleased nu worden gekocht. Dit betreft voornamelijk transportmiddelen.

2.2.6.4 29. Voorzieningen

2016
In duizenden euro Bodemsanering Sloopkosten Herstructurering Verlieslatende contracten Overig Totaal
 
Stand op 1 januari 2016 923 623 254 638 2.086 4.524
In boekjaar getroffen voorzieningen 18 - 2.288 86 324 2.716
In boekjaar vrijgevallen voorzieningen -4 - -559 -10 -100 -673
In boekjaar gebruikte voorzieningen -146 -252 -402 -131 -103 -1.034
Effect van discontering - - - - - -
Translatie verschillen - - -63 - -125 -188
 
Stand op 31 december 2016 791 371 1.518 583 2.082 5.345
 
Langlopend 541 371 - 530 1.853 3.295
Kortlopend 250 - 1.518 53 229 2.050
 
Stand op 31 december 2016 791 371 1.518 583 2.082 5.345

2015
In duizenden euro Bodemsanering Sloopkosten Herstructurering Verlieslatende contracten Overig Totaal
 
Stand op 1 januari 2015 2.009 764 268 681 5.833 9.555
In boekjaar getroffen voorzieningen - - 254 24 1.050 1.328
In boekjaar vrijgevallen voorzieningen -804 - -41 - -1.825 -2.670
In boekjaar gebruikte voorzieningen -321 -141 -227 -113 -3.076 -3.878
Effect van discontering 40 - - 46 105 191
Translatie verschillen -1 - - - -1 -2
 
Stand op 31 december 2015 923 623 254 638 2.086 4.524
 
Langlopend 923 100 - 638 1.814 3.475
Kortlopend - 523 254 - 272 1.049
 
Stand op 31 december 2015 923 623 254 638 2.086 4.524

2.2.6.4.1

A. Bodemsanering

De voorziening voor bodemsanering heeft betrekking op verwachte onvermijdbare kosten voor het reinigen van vervuilde terreinen. De Groep voert periodiek beoordelingen uit om vast te stellen of terreinen zijn vervuild. Op het moment dat vervuiling wordt geconstateerd worden de onvermijdbare kosten om te saneren ingeschat en voorzien. De vrijval van de voorziening in 2015 komt door de verkoop van onroerend goed.

B. Sloopkosten

In voorgaande jaren is een voorziening getroffen voor sloopkosten die het gevolg zijn van de sluiting van een locatie in Nederland. Op basis van de verwachte termijn waarbinnen de resterende voorziening zal worden aangewend, is deze geclassificeerd als langlopend.

C. Herstructurering

Bij de integratie van de verschillende acquisities heeft de Groep besloten om de organisatie aan te passen teneinde in staat te zijn haar lange-termijn doelstellingen te realiseren. De voorziening voor herstructurering heeft betrekking op deze organisatorische aanpassing. 

Volgend op dit besluit, heeft de Groep een voorziening gevormd voor verwachte herstructureringskosten, inclusief kosten van beëindigen van contracten, advieskosten en kosten van beëindigen van arbeidsovereenkomsten. De geschatte kosten zijn gebaseerd op de contractuele bepalingen en hebben voornamelijk betrekking op het Verenigd Koninkrijk.

D. Verlieslatende contracten

In vorige jaren heeft de Groep een niet-opzegbaar huurcontract voor magazijnruimte afgesloten. Als gevolg van wijzigingen in haar activiteiten, is de Groep in 2012 opgehouden deze gebouwen te gebruiken, resulterend in overtollige magazijnruimte. Het huurcontract loopt af in 2023. Er is een voorziening gevormd voor de contante waarde van de minimaal verschuldigde toekomstige betalingen minus huurinkomsten.

E. Overig

De overige voorzieningen hebben met name betrekking op voorwaardelijke verplichtingen uit hoofde van eerdere acquisities en desinvesteringen. De vrijval in 2015 komt voort uit een aangepaste inschatting van de (voorwaardelijke) verplichtingen.

2.2.6.5 30. Handelsschulden en overige te betalen posten

 
In duizenden euro   31 december 2016 31 december 2015
 
Handelsschulden aan verbonden partijen 37 2.123 1.720
Overige handelsschulden   82.267 97.717
Overlopende passiva   70.553 71.585
Handelsschulden   154.943 171.022
Belastingen (anders dan vennootschapsbelasting) en sociale lasten   6.383 12.130
Voorwaardelijke vergoeding 6A 7.660 -
Overige te betalen posten   14.043 12.130
 
Totaal   168.986 183.152
 
Langlopend   7.660 -
Kortlopend   161.326 183.152
 
Totaal   168.986 183.152

De overlopende passiva hebben betrekking op, onder andere, nog te ontvangen facturen en nog te betalen personeelskosten.

Informatie over de voor de Groep relevante valuta- en liquiditeitsrisico's is toegelicht in noot 31C.

 
  
  
  
 

 
  
  
  
 

 
  
  
  
 

 
  
  
  
 

 
  
  
  
 

 
  
  
  
 

2.2.7 Financiële instrumenten

2.2.7.1 31. Financiële instrumenten – Reële waarden en risicomanagement

A. Verwerkingscategorieën en reële waarden

De volgende tabel geeft de boekwaarden en reële waarden weer van de financiële activa en financiële verplichtingen, inclusief hun niveaus in de reële waarde hiërarchie. De tabel bevat geen reële waarde informatie voor financiële activa en financiële verplichtingen niet gewaardeerd op reële waarde indien de boekwaarde een redelijke benadering is van de reële waarde.

31 december 2016
    Boekwaarde Reële waarde
In duizenden euro noot Aangemerkt als gewaardeerd tegen reële waarde Reële waarde - afdekkingsinstrumenten Aangehouden tot einde looptijd Leningen en vorderingen Overige financiële verplichtingen Totaal Niveau 1 Niveau 2 Niveau 3 Totaal
Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde
Voor afdekking gebruikte valutatermijncontracten (derivaten) 21 - 36 - - - 36   36   36
Voor afdekking gebruikte brandstof swaps (derivaten) 21 - 115 - - - 115   115   115
    - 151 - - - 151   151   151
 
Financiële activa niet gewaardeerd tegen reële waarde
Eigenvermogensinstrumenten (overige beleggingen) 21 - - 28 - - 28        
Handels- en overige vorderingen* 21 - - - 224.509 - 224.509        
Geldmiddelen en kasequivalenten 24 - - - 152.854 - 152.854        
    - - 28 377.363 - 377.391        
 
Financiële verplichtingen gewaardeerd tegen reële waarde
Voorwaardelijke vergoeding 30 -7.660 - - - - -7.660     -7.660 -7.660
 
Financiële verplichtingen niet gewaardeerd tegen reële waarde
Bankschulden 24 - - - - -45.535 -45.535        
Bankleningen zonder zekerheden 28 - - - - -45.564 -45.564        
Financiële-leaseverplichtingen 28 - - - - -214 -214        
Handelsschulden en overige te betalen posten** 30 - - - - -161.326 -161.326        
    - - - - -252.639 -252.639        
* Exclusief derivaten en overige beleggingen
** Exclusief voorwaardelijke vergoeding

31 december 2015
    Boekwaarde Reële waarde
In duizenden euro noot Aangemerkt als gewaardeerd tegen reële waarde Reële waarde - afdekkingsinstrumenten Aangehouden tot einde looptijd Leningen en vorderingen Overige financiële verplichtingen Totaal Niveau 1 Niveau 2 Niveau 3 Totaal
Financiële activa niet gewaardeerd tegen reële waarde
Eigenvermogensinstrumenten (overige beleggingen) 21 - - 38 - - 38        
Handels- en overige vorderingen* 21 - - - 243.917 - 243.917        
Geldmiddelen en kasequivalenten 24 - - - 133.065 - 133.065        
    - - 38 376.982 - 377.020        
 
Financiële verplichtingen niet gewaardeerd tegen reële waarde
Bankschulden 24 - - - - -46.565 -46.565        
Bankleningen zonder zekerheden 28 - - - - -52.810 -52.810        
Financiële-leaseverplichtingen 28 - - - - -355 -355        
Handelsschulden en overige te betalen posten 30 - - - - -183.152 -183.152        
    - - - - -282.882 -282.882        
* Exclusief overige beleggingen

B. Bepaling van de reële waarden

Waarderingstechnieken en belangrijke niet-waarneembare input

In de volgende tabellen worden de waarderingstechnieken uiteengezet die worden gebruikt voor het bepalen van reële waarden van niveau 2 en niveau 3, voor financiële instrumenten gewaardeerd tegen reële waarde in de balans, evenals de belangrijke niet-waarneembare inputs die daarbij zijn gebruikt. Gerelateerde waarderingsprocessen zijn beschreven in noot 4.

Financiële instrumenten gewaardeerd op reële waarde
Type Waarderingstechniek Belangrijke niet-waarneembare input
Valutatermijncontracten De reële waarde is bepaald op basis van genoteerde termijnkoersen op de rapportagedatum en contante-waardeberekeningen gebaseerd op hoge kredietkwaliteit rendementscurves van de respectievelijke valuta's. Niet van toepassing
Rente swaps en brandstof swaps De Groep sluit derivaten af met financiële instituten met een hoge credit-rating, Derivaten worden gewaardeerd gebaseerd op waarderingtechnieken die gebruikmaken van waarneembare marktinput, De meest gebruikte waarderingstechnieken zijn swapmodellen die gebruik maken van contante waarde berekeningen. Niet van toepassing
Voorwaardelijke vergoeding Contant gemaakte kasstromen: Het waarderingsmodel gaat uit van de contante waarde van de verwachte betaling, contant gemaakt met behulp van een voor risico’s gecorrigeerde disconteringsvoet. De verwachte betaling wordt bepaald op basis van mogelijke scenario’s over de verwachte afzetvolume en inbaarheid bruto handelsvorderingen, het bedrag dat bij elk van de scenario’s moet worden betaald en de waarschijnlijkheid van elk scenario. • Prognose van de jaarlijkse groeivoet van het afzetvolume.
• Prognose ontvangsten bruto handelsvorderingen.
• Voor risico’s gecorrigeerde disconteringsvoet.
De geschatte reële waarde zal toenemen (afnemen) naargelang:
• de jaarlijkse groeivoet van het afzetvolume hoger (lager) uitvalt;
• de ontvangsten van de bruto handelsvorderingen van de standaardbetaaltermijn afwijken;
• de voor risico’s gecorrigeerde disconteringsvoet lager (hoger) uitvalt.
 
Financiële instrumenten niet gewaardeerd op reële waarde
Type Waarderingstechniek Belangrijke niet-waarneembare input
Eigenvermogensinstrumenten (langlopend) Voor investeringen in eigenvermogensinstrumenten die geen genoteerde marktprijs hebben in een actieve markt voor een identiek instrument (dat wil zeggen een Level 1 input) zijn toelichtingen van de reële waarde niet vereist. Niet van toepassing
Leningen en vorderingen (langlopend) Contant gemaakte kasstromen. Niet van toepassing
Geldmiddelen, handels- en overige vorderingen en overige financiële verplichtingen (kortlopend) Gezien de korte termijn van deze instrumenten benadert de boekwaarde de marktwaarde. Niet van toepassing
Overige financiële verplichtingen (langlopend) Contant gemaakte kasstromen. De reële waarde van langetermijnsverplichtingen gelijk aan de boekwaarde omdat ingevolge de financieringsovereenkomst variabele marktrentetarieven van toepassing zijn. Niet van toepassing

2.2.7.1.1

C. Financieel risicomanagement

(i) Risk management raamwerk

De Directie heeft de eindverantwoordelijkheid en het overzicht over het risico raamwerk van de Groep. De Directie heeft een 'Risk Advisory Board' ingesteld, welke verantwoordelijk is voor de ontwikkeling en bewaking van het risicobeheer van de Groep. De Risk Advisory Board rapporteert regelmatig aan de Directie over haar activiteiten. De Groep beschouwt de acceptatie van risico’s en het onderkennen van mogelijkheden als een onmisbaar onderdeel om haar strategische doelstellingen te kunnen realiseren. Risicobeheer draagt bij aan de realisatie van de strategische doelstellingen en zorgt dat kan worden voldaan aan de vereisten van goed ondernemingsbestuur. Via een actieve bewaking van het risicobeheer richt de Groep zich op het creëren van een hoog niveau van bewustzijn in termen van risicobeheer. De opzet en coördinatie van risicobeheer vindt plaats vanuit het team Corporate Governance & Compliance.

De Groep is blootgesteld aan de volgende risico’s voortvloeiend uit financiële instrumenten:

  • kredietrisico;
  • liquiditeitsrisico;
  • marktrisico.

(ii) Kredietrisico

Kredietrisico is het risico van financieel verlies voor de Groep indien een afnemer of tegenpartij van een financieel instrument de aangegane contractuele verplichtingen niet nakomt. Kredietrisico’s vloeien met name voort uit vorderingen op klanten en uit beleggingen in schuldpapier.

De boekwaarde van de financiële activa vertegenwoordigt het maximale kredietrisico.

Handels- en overige vorderingen

De blootstelling aan kredietrisico van de Groep wordt hoofdzakelijk bepaald door de individuele kenmerken van de afzonderlijke afnemers. Daarnaast houdt het management ook rekening met het risico op wanbetaling in de bedrijfstak en/of het land waarin de afnemers actief zijn. Zie noot 5 en 8 voor nadere informatie over de concentratie van de opbrengsten.

De Groep handelt met ogenschijnlijk kredietwaardige partijen en heeft procedures opgezet om de kredietwaardigheid vast te stellen. Daarnaast heeft de Groep richtlijnen gedefinieerd om de omvang van het kredietrisico van elke partij te limiteren. Bovendien bewaakt de Groep de vorderingen continu en past zij een strikte kredietprocedure toe. Op basis van deze procedure worden klanten gecategoriseerd en afhankelijk van hun kredietprofiel worden de volgende risicomitigerende maatregelen genomen:

  • betaling in overeenstemming met de betalingscondities per land;
  • vooruitbetaling, betaling bij aflevering van de goederen of levering tegen verstrekking van zekerheden;
  • hedging via letter of credit of bankgarantie;
  • verzekering van het kredietrisico bij verschillende bedrijfsonderdelen.

Vorderingen die vervallen na meer dan een jaar, zijn grotendeels rentedragend, en betreffen voornamelijk leningen aan klanten waarvoor indien mogelijk, zekerheden zijn afgegeven in de vorm van voerequivalenten, participatierekeningen, veestapel en onroerend goed.

Als een gevolg van de spreiding van de omzet over verschillende geografische gebieden en productgroepen is er geen significante concentratie van kredietrisico in de handelsvorderingen (geen enkele afnemer is verantwoordelijk voor meer dan 1% van de omzet). Voor een verdere toelichting op de handels- en overige vorderingen wordt verwezen naar noot 21.

2.2.7.1.2

 
Per 31 december 2016 kan de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen met betrekking tot handels- en overige vorderingen, als volgt worden weergegeven: 

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Bruto handels- en overige vorderingen 246.837 265.139
Voorziening voor bijzondere waardeverminderingen met betrekking tot handels- en overige vorderingen -22.149 -21.184
 
Totaal 224.688 243.955
 
Langlopend (waaronder leningen) 10.952 12.532
Kortlopend 213.736 231.423
 
Totaal 224.688 243.955

Per 31 december 2016 kan de ouderdom van de handels- en overige vorderingen als volgt worden weergegeven: 

31 december 2016
In duizenden euro Rekeningen zonder bijzondere waardever- minderingen Rekeningen met bijzondere waardever- minderingen Totaal
 
Binnen betalingstermijn 178.788 22.168 200.956
Overschrijding < 30 dagen 18.136 2.867 21.003
Overschrijding 31 - 60 dagen 3.068 1.078 4.146
Overschrijding 61 - 90 dagen 1.082 548 1.630
Overschrijding > 90 dagen 6.187 12.915 19.102
 
Bruto bedrag 207.261 39.576 246.837
 
Bijzondere waardevermindering - -22.149 -22.149
Totaal 207.261 17.427 224.688

Per 31 december 2015 kan de ouderdom van de handels- en overige vorderingen als volgt worden weergegeven: 

31 december 2015
In duizenden euro Rekeningen zonder bijzondere waardever- minderingen Rekeningen met bijzondere waardever- minderingen Totaal
 
Binnen betalingstermijn 201.896 8.807 210.703
Overschrijding < 30 dagen 24.893 1.165 26.058
Overschrijding 31 - 60 dagen 5.643 900 6.543
Overschrijding 61 - 90 dagen 2.175 523 2.698
Overschrijding > 90 dagen 7.076 12.061 19.137
 
Bruto bedrag 241.683 23.456 265.139
 
Bijzondere waardevermindering - -21.184 -21.184
Totaal 241.683 2.272 243.955

2.2.7.1.3

De rekeningen met bijzondere waardeverminderingen betreffen de debiteurensaldi waarop een bijzondere waardevermindering op is toegepast. De Directie verwacht dat de vorderingen waarop geen bijzondere waardevermindering is toegepast en waarvan de betalingstermijn niet is verstreken of minder dan 30 dagen is verstreken volledig inbaar zijn, gebaseerd op historisch betalingsgedrag en intensieve analyse van kredietrisico’s, inclusief onderliggende kredietwaardigheidsscore’s indien beschikbaar.

 

De mutatie in de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen met betrekking tot de handels- en overige vorderingen gedurende het boekjaar kan als volgt worden weergegeven:

 
In duizenden euro 2016 2015
 
Stand op 1 januari 21.184 16.007
In het boekjaar afgeschreven -2.158 -1.593
In het boekjaar vrijgevallen -1.822 -930
In het boekjaar toegevoegd 5.177 7.613
Translatie verschillen -233 87
 
Stand op 31 december 22.148 21.184
 
Langlopend 6.052 3.714
Kortlopend 16.096 17.470
 
Stand op 31 december 22.148 21.184

Het saldo van in het boekjaar toegevoegde en vrijgevallen bedragen is €3.355 duizend (2015: €6.683 duizend). Van dit saldo is €899 duizend (2015: €4.573 duizend) als netto dotatie gevormd via de winst-en-verliesrekening. Het resterende bedrag van €2.456 duizend (2015: €2.110 duizend) is als gevolg van acquisitie-effecten. De netto dotatie aan de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen gevormd via de winst-en-verliesrekening was derhalve €3.674 duizend lager dan de netto dotatie in 2015.

De hogere dotatie aan de voorziening per 31 december 2015 heeft betrekking op een aantal afnemers met name in de varkenssector. Deze afnemers hadden aangegeven dat ze niet verwachtten in staat te zullen zijn hun openstaande saldi te betalen, hoofdzakelijk als gevolg van economische omstandigheden. De in 2016 afgeschreven bedragen in de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen komen uit de hogere dotatie uit 2015. De verhoging van het langlopende deel in de voorziening komt doordat bij een aantal klanten de achterstallige vorderingen zijn omgezet naar leningen.

Geldmiddelen en kasequivalenten

Geldmiddelen en kasequivalenten worden aangehouden bij eerste klas internationale banken, dat wil zeggen banken met een credit rating van tenminste ‘single A’. In derivaten wordt alleen gehandeld met banken met een hoge credit-rating; AA- tot AA+.

Garanties

Het beleid van de Groep is in principe geen financiële garanties af te geven, met uitzondering van garanties voor enkele van haar Nederlandse deelnemingen. Verwezen wordt naar noot 36.

(iii) Liquiditeitsrisico

Liquiditeitsrisico is het risico dat de Groep problemen krijgt om te voldoen aan haar verplichtingen uit hoofde van in contanten of andere financiële activa af te wikkelen financiële verplichtingen. De uitgangspunten van het liquiditeitsrisicobeheer van de Groep zijn dat er, voor zover mogelijk, voldoende liquiditeiten worden aangehouden om te kunnen voldoen aan haar financiële verplichtingen wanneer deze vervallen, in normale en moeilijke omstandigheden, en zonder dat onaanvaardbare verliezen worden gelopen of de reputatie van de Groep in gevaar komt.

De Groep houdt de volgende faciliteit aan van in totaal €300 miljoen, waarvoor geen zekerheden zijn afgegeven.

  • €200 miljoen is bestemd voor roll over leningen. De rente bedraagt Euribor/Libor plus 70 basispunten (2015: Euribor/Libor plus 70 basispunten).
  • €100 miljoen is bestemd voor rekening courant behoefte en kan worden getrokken om te voorzien in korte termijn financieringsbehoefte. De rente bedraagt Euribor/Libor plus 70 basispunten (2015: Euribor/Libor plus 70 basispunten).

Daarnaast heeft ForFarmers Thesing, Duitsland, een financieringsarrangement zonder zekerheden met een maximum bedrag €6 miljoen. Van deze faciliteit wordt per balansdatum geen gebruik gemaakt (31 december 2015: €1,8 miljoen, als rekening courant krediet met een rente van 1,214%).

2.2.7.1.4
Blootstelling aan liquiditeitsrisico

Hieronder worden de resterende contractuele looptijden van de financiële verplichtingen per balansdatum weergegeven. De bedragen zijn bruto en niet contant gemaakt en zijn inclusief rentebetalingen en exclusief de effecten van salderingsovereenkomsten.

31 december 2016
    Boekwaarde Contractuele kasstromen
In duizenden euro noot   Totaal < 1 jaar 1 - 2 jaar 2 - 5 jaar > 5 jaar
Niet-afgeleide financiële verplichtingen
Voorwaardelijke vergoeding 6 , 30 7.660 7.900 - - 7.900 -
Bankschulden 24 45.535 45.535 45.535 - - -
Bankleningen 28 45.564 46.718 - - 46.718 -
Financiële-leaseverplichtingen 28 214 228 132 26 70 -
Handelsschulden 30 154.943 154.943 154.943 - - -
    253.916 255.324 200.610 26 54.688 -

De Groep heeft de beschikking over geldmiddelen en kasequivalenten per 31 december 2016 ten bedrage van €152.854 duizend.

31 december 2015
    Boekwaarde Contractuele kasstromen
In duizenden euro noot   Totaal < 1 jaar 1 - 2 jaar 2 - 5 jaar > 5 jaar
Niet-afgeleide financiële verplichtingen
Bankschulden 24 46.565 46.565 46.565 - - -
Bankleningen zonder zekerheden 28 52.810 58.036 708 708 56.620 -
Financiële-leaseverplichtingen 28 355 372 200 114 58 -
Handelsschulden 30 171.022 171.022 171.022 - - -
    270.752 275.995 218.495 822 56.678 -

De Groep heeft de beschikking over geldmiddelen en kasequivalenten per 31 december 2015 ten bedrage van €133.065 duizend.

2.2.7.1.5

Zoals toegelicht in noot 28 heeft de Groep een banklening zonder zekerheden waarop een convenant van toepassing is. Indien de Groep in de toekomst niet aan dit convenant zou kunnen voldoen kan de Groep verplicht zijn de lening eerder terug te betalen dan is aangegeven in de bovenstaande tabel. Het convenant wordt op regelmatige basis bewaakt door de treasury-afdeling en er wordt regelmatig over gerapporteerd aan de Directie teneinde zeker te stellen dat wordt voldaan aan de bepalingen in de overeenkomst. Per het einde van het boekjaar wordt voldaan aan het convenant, zoals nader is toegelicht in noot 28.

De rentebetalingen op leningen met variabele rente in bovenstaande tabel reflecteren toekomstige marktrente per de rapportagedatum en deze bedragen kunnen muteren als de marktrente muteert. De toekomstige kasstromen op leningen van financiële instellingen kunnen verschillen van de bedragen in de bovenstaande tabel indien rentetarieven, valutakoersen of relevante voorwaarden in de verplichtingen veranderen. Met uitzondering van deze verplichtingen, wordt niet verwacht dat de kasstromen inbegrepen in de analyse van looptijden significant vroeger zullen optreden of voor significant andere bedragen. Voor de daling van de financiële leaseverplichting zie noot 28.

(iv) Marktrisico

Marktrisico is het risico dat veranderingen in marktprijzen, zoals valutakoersen, rentetarieven en aandelenkoersen, invloed hebben op de inkomsten van de Groep of de waarde van zijn beleggingen in financiële instrumenten. Het doel van het marktrisicobeheer is het beheren en beheersen van de marktrisicopositie binnen aanvaardbare grenzen onder het gelijktijdig optimaliseren van het rendement.

Valutarisico

Het valutarisico van de Groep vloeit voort uit aan en verkopen en financieringen die luiden in andere valuta dan de functionele valuta van de entiteiten van de Groep. De functionele valuta van de entiteiten van de Groep zijn voornamelijk de euro (€) en het Britse pond (£). Het merendeel van hun transacties en resulterende saldi vinden plaats in hun functionele valuta.

In het algemeen worden leningen getrokken in valuta die overeenkomen met de kasstromen die worden gegenereerd door de onderliggende ondernemingen van de Groep, primair de euro, maar ook het Britse pond.

Rente op leningen wordt berekend in de valuta van de lening. Dit leidt tot een economische hedge zonder dat derivaten worden ingezet en daarom wordt geen hedge accounting toegepast.

De aan- en verkooptransacties van de Groep worden uitgevoerd in de functionele valuta van de respectievelijke entiteit, zodat prognoses van aan- en verkooptransacties niet onderhevig zijn aan valutarisico’s.

De Groep heeft per 31 december 2016 valutacontracten afgesloten om valutarisico’s af te dekken met een reële waarde van €36 duizend (31 december 2015: geen valutacontracten aanwezig).

Met betrekking tot monetaire activa en verplichtingen in buitenlandse valuta is het beleid van de Groep om zeker te stellen dat de netto blootstelling binnen de overeengekomen limieten per bedrijfsonderdeel blijft.

Blootstelling aan valutarisico
De samenvatting van gegevens met betrekking tot de financiële activa en verplichtingen in vreemde valuta kan als volgt worden weergegeven:

 
In duizenden 31 december 2016 31 december 2015
  £ £
 
Handels- en overige vorderingen 136.844 75.212 139.076 76.982
Geldmiddelen en kasequivalenten minus bankschulden 124.621 -14.815 102.504 -11.748
Bankleningen zonder zekerheden - -40.000 - -40.000
Financiële-leaseverplichtingen - -183 - -261
Handelsschulden en overige te betalen posten -119.936 -41.685 -116.185 -49.153
 
Netto transactie-positie 141.529 -21.471 125.395 -24.180

De netto financiële positie in Britse ponden wordt gebruikt voor financiering van activa in Britse ponden.

De volgende belangrijke wisselkoersen zijn toegepast gedurende het boekjaar:

 
  Gemiddelde koers Koers op
1 € = 2016 2015 31 december 2016 31 december 2015 31 december 2014
 
£ 0,8195 0,7258 0,8562 0,7340 0,7789

Gevoeligheidsanalyse
Er zijn geen financiële instrumenten in de geconsolideerde jaarrekening die individueel zijn blootgesteld aan een valutarisico. Daarom is geen gevoeligheidsanalyse weergegeven.

Renterisico

De Groep test het renterisico op potentiële financiële invloed. Indien de potentiële invloed niet acceptabel is wordt de blootstelling aan het risico geëlimineerd door het vastzetten van de rente. Dit wordt deels gerealiseerd door contracten met instrumenten met vaste rente af te sluiten en deels door te lenen tegen een variabel tarief en het gebruik van renteswaps om de risico’ s van fluctuaties van renteniveaus af te dekken.

Blootstelling aan renterisico
Het profiel van de rentetarieven van de rentedragende financiële instrumenten kan als volgt worden weergegeven:

 
  Boekwaarde
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
Instrumenten met een vaste rente
Financiële activa 10.924 12.494
 
Instrumenten met een variabele rente
Financiële verplichtingen 45.564 52.810

De financiële activa hebben betrekking op de leningen aan afnemers, medewerkers en overige langlopende vorderingen.

De financiële verplichtingen hebben betrekking op opgenomen leningen welke hoofdzakelijk ten doel hebben de langlopende activa te financieren.

Reële-waardegevoeligheidsanalyse voor instrumenten met een vaste rente
De Groep heeft geen financiële activa en verplichtingen met een vaste rente die worden opgenomen tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in het resultaat.

Kasstroomgevoeligheidsanalyse voor instrumenten met een variabele rente
Een redelijkerwijs mogelijke wijziging van de rentetarieven op de verslagdatum met 50 basispunten zou resulteren in een toename (afname) van het eigen vermogen en het resultaat met de hieronder vermelde bedragen. In deze analyse is verondersteld dat alle andere variabelen, in het bijzonder de valutakoersen, constant blijven.

De invloed op het eigen vermogen wordt, met uitzondering van belastingeffecten, verondersteld gelijk te zijn aan de invloed op de winst-en-verliesrekening omdat er geen financiële instrumenten met variabele rente zijn die het eigen vermogen direct beïnvloeden.

 
  Resultaat Eigen vermogen
In duizenden euro Verhoging 50 basis punten Verlaging 50 basis punten Verhoging 50 basis punten Verlaging 50 basis punten
31 december 2016
Instrumenten met een variabele rente -228 228 -180 180
 
31 december 2015
Instrumenten met een variabele rente -264 264 -205 205

Commodity prijsrisico’s

Het grootste deel van de kostprijs van de omzet bestaat uit grondstoffen. De markten voor deze grondstoffen zijn de laatste jaren zeer volatiel geworden als gevolg van onzekere weersomstandigheden, oogstverwachtingen, afname van natuurlijke hulpbronnen, variaties in vraag en toenemende welvaart. De toegenomen volatiliteit leidt tot een toename van de risico’s verbonden aan de inkoop van grondstoffen en daarmee tot een toename van het belang van risicomanagement. Het beleid inzake risicomanagement van aankopen is gebaseerd op de risicobereidheid van de Groep en wordt continu bewaakt.

Een deel van de kosten van de Groep bestaat uit de kosten van energie en brandstoffen. Veranderingen in de prijzen hiervan beïnvloeden de kosten van productie en transport van de producten van de Groep. Hogere kosten kunnen niet in alle gevallen worden doorberekend in de verkoopprijzen, hetgeen de resultaten negatief kan beïnvloeden. In de laatste jaren zijn de prijzen van brandstof en energie relatief volatiel geweest. Ten behoeve van de aankoop van energie heeft de Groep een inkoopbeleid opgesteld. Onderdeel van dit beleid is, indien noodzakelijk, het prijsrisico af te dekken via financiële instrumenten en commodity overeenkomsten. De toepassing van dit inkoopbeleid wordt bewaakt waarbij de ontwikkelingen op de markten voor energie en brandstoffen nauwgezet worden gevolgd.

Begin 2016 heeft de Groep derivaten aangekocht om de risico's in verband met wijzigingen in de brandstofprijzen af te dekken. In het kader van deze kasstroomafdekkingen, hebben de looptijden betrekking op de realisatiedata van afgedekte posities en is daarom cash flow hedge accounting toegepast. Reële waarde bedragen gepresenteerd in het eigen vermogen worden geherclassificeerd naar de winst-en-verliesrekening op realisatiedata van de afgedekte posities. De contractuele looptijd van deze derivaten is vervallen op 31 december 2016 waarbij de bijbehorende afwikkeling in contanten begin januari 2017 heeft plaatsgevonden en geen posities open staan per 31 december 2016.

Overige marktprijsrisico’s

De Groep is blootgesteld aan het prijsrisico op eigenvermogensinstrumenten, voortvloeiend uit voor verkoop beschikbare effecten. Deze investeringen worden bewaakt op individuele basis en alle aan- en verkoopbeslissingen worden goedgekeurd door de Directie.

Gevoeligheidsanalyse – koersrisico
Deze eigenvermogensinstrumenten zijn niet genoteerd aan een gereguleerde beurs. De Groep gaat er van uit dat een mutatie in de factoren die de waarde van deze investeringen beïnvloeden geen invloed van materiële betekenis heeft op haar winst-en-verliesrekening of eigen vermogen, als gevolg van de beperkte omvang van deze investeringen en de beperkte omvang van de operationele activiteiten.

2.2.7.1.6

D. Derivaten ter afdekking van kasstromen

De volgende tabel laat de perioden zien waarin de kasstromen met betrekking tot derivaten die als kasstroomafdekkingen fungeren naar verwachting zullen plaatsvinden, en de boekwaarden van de gerelateerde afdekkingsinstrumenten.

  2016 Verwachte kasstromen 2015 Verwachte kasstromen
In duizenden euro Boekwaarde Totaal 1-6 maanden 6-12 maanden Langer dan één jaar Boekwaarde Totaal 1-6 maanden 6-12 maanden Langer dan één jaar
 
Voor afdekking gebruikte valutatermijncontracten
Activa 36 36 23 13 - - - - - -
Passiva - - - - - - - - - -
Voor afdekking gebruikte brandstof swaps
Activa 115 115 115 - - - - - - -
Passiva - - - - - - - - - -
  151 151 138 13 - - - - - -

De volgende tabel laat de perioden zien waarin de kasstromen met betrekking tot derivaten die als kasstroomafdekkingen fungeren naar verwachting van invloed zullen zijn op het resultaat, en de boekwaarden van de gerelateerde afdekkingsinstrumenten.

  2016 Verwachte impact 2015 Verwachte impact
In duizenden euro Boekwaarde Totaal 1-6 maanden 6-12 maanden Langer dan één jaar Boekwaarde Totaal 1-6 maanden 6-12 maanden Langer dan één jaar
 
Voor afdekking gebruikte valutatermijncontracten
Activa 36 36 - 1 35 - - - - -
Passiva - - - - - - - - - -
Voor afdekking gebruikte brandstof swaps*
Activa 115 - - - - - - - - -
Passiva - - - - - - - - - -
  151 36 - 1 35 - - - - -
 
* De contractuele looptijd van deze derivaten is beëindigd en gerealiseerd op 31 december 2016. Het openstaand saldo is begin januari 2017 in contanten afgewikkeld.

2.2.8 Groepssamenstelling

2.2.8.1 32. Lijst met belangrijkste deelnemingen

Hieronder is een lijst weergegeven met de belangrijkste deelnemingen en joint venture van de Groep:

Overzicht van belangrijke dochterondernemingen

Dochterondernemingen Statutaire zetel Belang*
Nederland
ForFarmers Nederland B.V. Lochem 100%
FF Logistics B.V. Lochem 100%
PoultryPlus B.V. Lochem 100%
Reudink B.V. Lochem 100%
Stimulan B.V. Boxmeer 100%
ForFarmers Corporate Services B.V. Lochem 100%
Vleutensteijnvoeders B.V. Eindhoven 100%
 
Duitsland
ForFarmers GmbH Vechta-Langförden 100%
ForFarmers Langförden GmbH Vechta-Langförden 100%
ForFarmers BM GmbH Rapshagen 100%
ForFarmers Hamburg GmbH & Co. KG Vechta-Langförden 100%
ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH & Co. KG Rees 60%
ForFarmers Beelitz GmbH Beelitz 100%
Pavo Pferdenahrung GmbH Goch 100%
 
België
ForFarmers Belgium B.V.B.A. Ingelmunster 100%
ForFarmers Finance International B.V.B.A. Ingelmunster 100%
 
Verenigd Koninkrijk
ForFarmers UK Holdings Ltd. Ipswich (Suffolk) 100%
ForFarmers UK Ltd. Ipswich (Suffolk) 100%
 
Joint venture
HaBeMa Futtermittel GmbH & Co. KG Produktions- und Umschlagsgesellschaft Hamburg 50%
 
*) Belangen in deelnemingen per 31 december 2016

2.2.8.2 33. Minderheidsbelangen

De onderstaande tabel geeft een samenvatting van de informatie met betrekking tot de deelnemingen van de Groep waar sprake is van een minderheidsbelang van materiële omvang, voor eventuele intra-groepseliminaties.

31 december 2016
  ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH & Co KG Totaal
Percentage minderheidsbelang 40% 40%  
In duizenden euro      
Vaste activa 172 3.304 3.476
Geldmiddelen en kasequivalenten - 1.266 1.266
Overige vlottende activa 26 14.777 14.803
Vlottende activa 26 16.043 16.069
Leningen en overige financieringsverplichtingen - -4.296 -4.296
Overige langlopende verplichtingen - -31 -31
Langlopende verplichtingen - -4.327 -4.327
Leningen en overige financieringsverplichtingen - - -
Overige kortlopende verplichtingen - -3.018 -3.018
Kortlopende verplichtingen - -3.018 -3.018
 
Netto activa 198 12.002 12.200
 
 
 
Boekwaarde van minderheidsbelang 79 4.801 4.880
 
Omzet - 64.445 64.445
 
Resultaat toe te rekenen aan eigenaren van vennootschap 14 1.279 1.293
Niet-gerealiseerde resultaten - - -
 
Totaal van gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 14 1.279 1.293
 
Resultaat toegerekend aan minderheidsbelang 5 512 517
Niet-gerealiseerde resultaten toegerekend aan minderheidsbelang - - -

2016
In duizenden euro ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH & Co KG Totaal
 
Kasstroom uit operationele activiteiten - 2.613 2.613
Kasstroom uit investeringsactiviteiten - -257 -257
Kasstroom uit financieringsactiviteiten (dividenden aan minderheidsbelang: nihil) - -1.794 -1.794
 
Netto toename (afname) in geldmiddelen en kasequivalenten - 562 562

31 december 2015
  ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH & Co KG Leafield Feeds Ltd* Totaal
Percentage minderheidsbelang 40% 40% 0%  
In duizenden euro        
Vaste activa - 3.608 - 3.608
Geldmiddelen en kasequivalenten - 631 - 631
Overige vlottende activa 185 15.815 - 16.000
Vlottende activa 185 16.446 - 16.631
Leningen en overige financieringsverplichtingen - -4.296 - -4.296
Overige langlopende verplichtingen - -38 - -38
Langlopende verplichtingen - -4.334 - -4.334
Leningen en overige financieringsverplichtingen - -1.794 - -1.794
Overige kortlopende verplichtingen - -2.503 - -2.503
Kortlopende verplichtingen - -4.297 - -4.297
 
Netto activa 185 11.423 - 11.608
 
 
 
Boekwaarde van minderheidsbelang 74 4.569 - 4.643
 
Omzet - 63.199 6.383 69.582
 
Resultaat toe te rekenen aan eigenaren van vennootschap 13 1.542 -113 1.442
Niet-gerealiseerde resultaten - - - -
 
Totaal van gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 13 1.542 -113 1.442
 
Resultaat toegerekend aan minderheidsbelang 5 617 -39 583
Niet-gerealiseerde resultaten toegerekend aan minderheidsbelang - - - -
 
* Betreft behaalde resultaten tot datum overname resterend belang

2015
In duizenden euro ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH ForFarmers Thesing Mischfutter GmbH & Co KG Leafield Feeds Ltd Totaal
 
Kasstroom uit operationele activiteiten - 2.067 - 2.067
Kasstroom uit investeringsactiviteiten - -190 - -190
Kasstroom uit financieringsactiviteiten (dividenden aan minderheidsbelang: nihil) - -1.907 - -1.907
 
Netto toename (afname) in geldmiddelen en kasequivalenten - -30 - -30

2.2.8.3 34. Verwerving van minderheidsbelangen

In 2015 heeft de Groep een additioneel belang verworven van 12,5% in ForFarmers BM GmbH en een additioneel belang van 24% in Leafield Feeds Ltd.voor een prijs van €687 duizend, waarmee zij haar aandeel in deze ondernemingen heeft vergroot respectievelijk van 87,5% naar 100% en van 76% naar 100%. In 2016 heeft de Groep zijn belang in Leafield Feeds Ltd. geheel verkocht, zie noot 7.

2.2.9 Overige toelichtingen

2.2.9.1 35. Operationele leaseovereenkomsten

Leaseovereenkomsten waarbij als lessee wordt opgetreden

De Groep huurt een aantal vestigingen, machines en installaties en voertuigen op basis van operationele lease-overeenkomsten.

De Groep heeft de mogelijkheid voor sommige van deze activa de looptijd van de huur te verlengen. In deze gevallen worden de voorwaarden van de overeenkomst heronderhandeld aan het einde van de oorspronkelijke looptijd van het contract. Daarnaast worden de huurbedragen in bepaalde contracten periodiek verhoogd gebaseerd op marktvoorwaarden.

De toekomstige minimale bedragen te betalen onder niet-opzegbare operationele lease-overeenkomsten kunnen als volgt worden weergegeven:

 
In duizenden euro 31 december 2016 31 december 2015
 
Minder dan 1 jaar 6.525 7.187
Tussen 1 - 5 jaar 9.031 9.505
Meer dan 5 jaar 5.389 5.981
 
Totaal 20.945 22.673

Van de leasebetalingen is in 2016 een bedrag van €8.432 duizend (2015: €11.574 duizend) verantwoord in de winst-en-verliesrekening als onderdeel van de overige bedrijfskosten. De daling van de toekomstige leasebetalingen komt doordat activa die voorheen werden geleased in het Verenigd Koninkrijk nu worden gekocht. Dit betreft voornamelijk transportmiddelen.

 
 

2.2.9.2 36. Niet in de balans opgenomen verplichtingen

31 december 2016
In duizenden euro < 1 jaar 1 - 5 jaar > 5 jaar Totaal
 
Koopverplichtingen grondstoffen 417.027 927 - 417.954
Koopverplichtingen energie (gas/elektriciteit) 3.078 - - 3.078
Koopverplichting materiële vaste activa 13.108 - - 13.108
 
Totaal 433.213 927 - 434.140

31 december 2015
In duizenden euro < 1 jaar 1 - 5 jaar > 5 jaar Totaal
 
Koopverplichtingen grondstoffen 425.044 4.917 - 429.961
Koopverplichtingen energie (gas/elektriciteit) 2.746 - - 2.746
Koopverplichting materiële vaste activa 1.138 - - 1.138
 
Totaal 428.928 4.917 - 433.845

De aankoopverplichtingen van grondstoffen hebben voor een deel betrekking op bestaande verkoopovereenkomsten.
Ten behoeve van ForFarmers Nederland B.V., ForFarmers Corporate Services B.V. en Reudink B.V. is door ForFarmers N.V. een 403-verklaring afgegeven.
Ten behoeve van de verwerving van BOCM PAULS Ltd. zijn garanties afgegeven ter grootte van €0,2 miljoen (2015: €1,5 miljoen).
Voor wat betreft de kredietfaciliteiten wordt verwezen naar noot 28.

 
 

2.2.9.3 37. Verbonden partijen

Naast de deelnemingen die actief zijn binnen de Groep (verwezen wordt naar de lijst met belangrijkste deelnemingen, noot 32) en het pensioenfondsen van BOCM PAULS en HST Feeds (zie noot 15A voor de relevante transacties) kent de Groep de volgende verbonden partijen en transacties. De transacties die tussen verbonden partijen hebben plaatsgevonden in 2015 en 2016 zijn gedaan tegen zakelijke condities. Openstaande saldi per het einde van het boekjaar zijn zonder zekerheden en rentevrij. Er zijn geen garanties ontvangen of afgegeven voor vorderingen op of schulden aan verbonden partijen. De Groep heeft geen bijzondere waardevermindering verantwoord met betrekking tot bedragen verschuldigd door verbonden partijen (2015: nihil).

A. Stichting Beheer- en Administratiekantoor ForFarmers en Coöperatie FromFarmers U.A.

Stichting Beheer- en Administratiekantoor ForFarmers (tot 23 mei 2016 genaamd Stichting Administratiekantoor ForFarmers) (hierna: 'Stichting Beheer') houdt per 31 december 2016 12,1% (31 december 2015: 39,0%) van de aandelen in ForFarmers N.V. en heeft hiervoor certificaten van aandelen uitgegeven. Coöperatie FromFarmers U.A. (hierna: de coöperatie) houdt per 31 december 2016 een direct belang van 20,8% en een indirect belang van 32,5% van de gewone aandelen in ForFarmers, alsmede 1 prioriteitsaandeel. Certificaten worden gehouden door de leden van de Coöperatie en medewerkers van ForFarmers, of anderen. Leden van de Coöperatie en medewerkers van ForFarmers die certificaten houden hebben het recht om hun stemrecht op te vragen bij Stichting Beheer. Overige certificaathouders kunnen geen stemrecht opvragen. Zowel Stichting Beheer als de Coöperatie zijn verbonden partijen. Tussen de Coöperatie en een aantal leden van de Coöperatie enerzijds en de Groep anderzijds vinden regelmatig transacties plaats uit hoofde van de levering van goederen en diensten. 

De volgende tabel geeft het totaal van de transacties weer met ForFarmes N.V. en haar groepsmaatschapijen.

De vordering op de Coöperatie heeft voornamelijk betrekking op posities uit hoofde van BTW, aangezien de Coöperatie het hoofd is van de fiscale eenheid voor de BTW (zie noot 16F).

2.2.9.3.1

B. Directie

In het boekjaar bedroeg de beloning van de Directie inclusief pensioenpremies die ten laste kwamen van de Vennootschap en haar dochterondernemingen €6,1 miljoen (2015: €6,8 miljoen). Dit bedrag kan als volgt worden gespecificeerd:

2016
  Kortetermijnpersoneelsbeloningen Langetermijnpersoneelsbeloningen Totaal
In duizenden euro Salaris- kosten(1) Prestatie- bonus (korte termijn)(2) Overige vergoedingen(3) Pensioen- kosten Prestatie- bonus (lange termijn)(4) Werknemers participatieplan(5)  
Raad van Bestuur              
Y.M. Knoop 461 396 42 90 289 37 1.315
A.E. Traas 370 158 64 11 149 16 768
J.N. Potijk 391 193 68 11 145 18 826
 
 
Directieleden 1.524 504 473 73 522 61 3.157
 
Totaal 2.746 1.251 647 185 1.105 132 6.066
(1) Inclusief werkgevers sociale lasten
(2) De prestatiebonus (korte termijn) is ten laste gebracht van het prestatiejaar en wordt in het opvolgende jaar uitbetaald.
(3) Overige vergoedingen hebben met name betrekking op gebruik van zakenauto's, toelagen voor levensloop, onkosten, pensioenvergoeding eigen regeling en eventuele reservering voor beëindiging van dienstverband.
(4) De prestatiebonus (lange termijn) betreft het proportionele deel van de kosten over de toekenningsperiode van drie jaar, waarbij gedurende de periode specifieke doelstellingen dienen te worden behaald. Na het derde jaar wordt de definitieve bonus bepaald en uitbetaald.
(5) Het werknemers participatieplan betreft de verantwoorde kosten gedurende de toekenningsperiode met betrekking tot de verstrekte korting op de voorwaardelijke toekenning en vertegenwoordigt niet de waarde van de certificaten die reeds in bezit zijn van de directieleden.

2015
  Kortetermijnpersoneelsbeloningen Langetermijnpersoneelsbeloningen Totaal
In duizenden euro Salaris- kosten(1) Prestatie- bonus (korte termijn)(2) Overige vergoedingen(3) Pensioen- kosten Prestatie- bonus (lange termijn)(4) Werknemers participatieplan(5)  
Raad van Bestuur              
Y.M. Knoop 456 410 36 89 200 41 1.232
A.E. Traas 353 150 55 11 130 17 716
J.N. Potijk 330 129 375 11 126 19 990
 
 
Directieleden 1.465 646 1.093 97 468 91 3.860
 
Totaal 2.604 1.335 1.559 208 924 168 6.798
(1) Inclusief werkgevers sociale lasten
(2) De prestatiebonus (korte termijn) is ten laste gebracht van het prestatiejaar en wordt in het opvolgende jaar uitbetaald.
(3) Overige vergoedingen hebben met name betrekking op gebruik van zakenauto's, toelagen voor levensloop, onkosten, pensioenvergoeding eigen regeling en eventuele reservering voor beëindiging van dienstverband.
(4) De prestatiebonus (lange termijn) betreft het proportionele deel van de kosten over de toekenningsperiode van drie jaar, waarbij gedurende de periode specifieke doelstellingen dienen te worden behaald. Na het derde jaar wordt de definitieve bonus bepaald en uitbetaald.
(5) Het werknemers participatieplan betreft de verantwoorde kosten gedurende de toekenningsperiode met betrekking tot de verstrekte korting op de voorwaardelijke toekenning en vertegenwoordigt niet de waarde van de certificaten die reeds in bezit zijn van de directieleden.

2.2.9.3.2

Gedurende het vorig boekjaar werden aan (voormalig) directieleden geen vertrekvergoedingen of andere bijzondere vergoedingen betaald, behoudens de volgende correctie betaling verantwoord in 2015 in verband met een onjuiste verwerking van de levensloopregeling voor de jaren 2010 tot en met 2013: in januari 2016 werd hiervoor een bedrag van €340 duizend betaald aan voormalige directieleden. Het bedrag met betrekking tot de nabetaling aan huidige directieleden was betaald in 2015 en is reeds opgenomen in bovenstaand overzicht met betrekking tot 2015.

De volgende tabel geeft het certificaten- en aandelenbezit weer.

 
  (Certificaten van) aandelen
In aantallen 2016 2015
Y.M. Knoop 222.967 164.662
A.E. Traas 100.235 85.211
J.N. Potijk 876.545 831.198
 
Overige directieleden 859.065 869.582
Totaal 2.058.812 1.950.653

C. Raad van Commissarissen

In het boekjaar bedroeg de beloning voor leden en voormalige leden van de Raad van Commissarissen zoals bedoeld in lid 383 sub 1 van Boek 2 BW €271 duizend (2015: €267 duizend). Dit bedrag kan als volgt worden gespecificeerd:

2016
In duizenden euro Vacatiegeld Commissie vergoeding Overige vergoedingen(1) Totaal
Raad van Commissarissen        
J.W. Eggink 50,0 7,5 5,3 62,8
H. Mulder 35,0 5,0 5,4 45,4
J.W. Addink-Berendsen 30,0 7,5 4,7 42,2